{"id":5074,"date":"2021-04-22T16:25:04","date_gmt":"2021-04-22T16:25:04","guid":{"rendered":"http:\/\/shkollaislame.com\/?p=5074"},"modified":"2021-04-22T16:25:04","modified_gmt":"2021-04-22T16:25:04","slug":"dita-e-xhuma-rregulla-dhe-dobi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/shkollaislame.com\/?p=5074","title":{"rendered":"DITA E XHUMA &#8211; RREGULLA DHE DOBI"},"content":{"rendered":"<ol>\n<li>Allahu i dalloi krijesat nd\u00ebrmjet tyre n\u00eb vler\u00eb dhe i ngriti disa n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb larta karshi disa t\u00eb tjerave: <strong>\u201cZoti yt krijon \u00e7\u2019t\u00eb doj\u00eb dhe zgjedh lirisht&#8230;\u201d<\/strong> (El-Kasas: 67)<\/li>\n<\/ol>\n<p>Disa dit\u00eb dhe muaj i favorizoi karshi disa t\u00eb tjer\u00ebve, dita e xhuma \u00ebsht\u00eb dita m\u00eb e mir\u00eb e jav\u00ebs, dita e Kurbanit Bajramit \u00ebsht\u00eb dita m\u00eb e mir\u00eb e vitit, nd\u00ebrsa nga net\u00ebt, nata e Kadrit \u00ebsht\u00eb nata m\u00eb e mir\u00eb n\u00eb mesin e tyre.<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li>Dita e xhuma n\u00eb gjuh\u00ebn arabe \u00ebsht\u00eb quajtur me emrin <em>\u201cel-xhumua\u201d<\/em> shkaku se buron nga fjala arabe <em>\u201cel-xhem\u2019u\u201d<\/em><a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb tubim ose grumbullim i mysliman\u00ebve nj\u00eb her\u00eb n\u00eb \u00e7do jav\u00eb. Po ashtu thuhet se \u00ebsht\u00eb quajtur me k\u00ebt\u00eb em\u00ebr, ngase Allahu n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb e ka p\u00ebrfunduar krijimin e \u00e7do gj\u00ebje dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb jan\u00eb grumbulluar krijesat.<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\"><sup>[2]<\/sup><\/a><\/li>\n<li>Allahu p\u00ebr mysliman\u00ebt e zgjodhi dit\u00ebn e xhuma, p\u00ebr n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb i udh\u00ebzoi dhe me k\u00ebt\u00eb dit\u00eb i ve\u00e7oi.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Pejgamberi, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cPopujt q\u00eb ishin para nesh Allahu i shmangu nga dita e xhumas\u00eb. \u00c7ifut\u00ebve ua dha dit\u00ebn e shtun\u00eb, t\u00eb krishter\u00ebve ua dha dit\u00ebn e diel, pastaj na udh\u00ebzoi neve p\u00ebr n\u00eb dit\u00ebn e xhuma. K\u00ebshtu q\u00eb dita e xhuma vjen para s\u00eb shtun\u00ebs dhe s\u00eb diel\u00ebs. Ato nj\u00ebjt\u00eb edhe n\u00eb dit\u00ebn e Kiametit do t\u00eb jen\u00eb mbrapa nesh. Ne jemi t\u00eb fundit nga banor\u00ebt (umetet) e dynjas\u00eb, mir\u00ebpo t\u00eb par\u00ebt n\u00eb dit\u00ebn e Kiametit, q\u00eb do t\u00eb merremi n\u00eb llogari.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\"><sup>[3]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb transmetim tjet\u00ebr: <em>\u201cNe jemi t\u00eb fundit (nga umetet) dhe t\u00eb par\u00ebt (q\u00eb do t\u00eb merremi n\u00eb llogari) n\u00eb dit\u00ebn e Kiametit edhe pse atyre para nesh u jan\u00eb dh\u00ebn\u00eb Librat hyjnor\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb dita (dita e xhuma) q\u00eb jan\u00eb detyruar t\u2019i zbatojn\u00eb ritet e fes\u00eb s\u00eb tyre, por ata ran\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim dhe u p\u00ebr\u00e7an\u00eb n\u00eb lidhje me t\u00eb, kurse neve Allahu na udh\u00ebzoi p\u00ebr n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb (dit\u00ebn e xhuma). T\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit jan\u00eb mbrapa nesh, (dita e shenjt\u00eb) te \u00e7ifut\u00ebt \u00ebsht\u00eb t\u00eb nes\u00ebrmen (t\u00eb shtun\u00ebn) dhe te t\u00eb krishter\u00ebt \u00ebsht\u00eb pasnes\u00ebr (t\u00eb diel\u00ebn).\u201d<\/em><a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\"><sup>[4]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"4\">\n<li>Dita e xhuma p\u00ebr mysliman\u00ebt \u00ebsht\u00eb fest\u00eb javore. Ajo \u00ebsht\u00eb zonja e dit\u00ebve dhe dita m\u00eb e mir\u00eb tek Allahu si dhe dita m\u00eb e mir\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn lind dielli, ashtu si\u00e7 lajm\u00ebroi Pejgamberi, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, dhe tha: <em>\u201cDita m\u00eb e mir\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn lind dielli \u00ebsht\u00eb dita e xhuma. N\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb u krijua Ademi, n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb u fut n\u00eb Xhenet, n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb doli nga Xheneti dhe nuk ka p\u00ebr t\u00eb ndodhur Kiameti, p\u00ebrve\u00e7se n\u00eb dit\u00ebn e xhuma.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\"><sup>[5]<\/sup><\/a><\/li>\n<li>Dita e xhuma \u00ebsht\u00eb <em>\u2018d\u00ebshmitari\u2019<\/em> n\u00eb t\u00eb cilin u betua Allahu n\u00eb suren El-Buruxh dhe thot\u00eb: <strong>\u201cP\u00ebr d\u00ebshmitarin dhe p\u00ebr at\u00eb q\u00eb d\u00ebshmohet.\u201d<\/strong> (El-Buruxh: 3). Kur Allahu betohet n\u00eb di\u00e7ka n\u00ebnkupton q\u00eb ajo \u00ebsht\u00eb madh\u00ebshtore.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Profeti, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cDita e premtimit \u00ebsht\u00eb dita e Kiametit, dita q\u00eb p\u00ebr at\u00eb d\u00ebshmohet \u00ebsht\u00eb dita e Arafatit dhe dita e d\u00ebshmitarit \u00ebsht\u00eb dita e xhuma.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\"><sup>[6]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Shumica e komentuesve t\u00eb Kuranit jan\u00eb t\u00eb k\u00ebtij mendimi se dita e xhuma \u00ebsht\u00eb dita e d\u00ebshmitarit.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb quajtur me k\u00ebt\u00eb em\u00ebr, sepse kjo dit\u00eb do t\u00eb d\u00ebshmoj\u00eb p\u00ebr \u00e7donj\u00ebrin se \u00e7ka ka vepruar n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb, si dhe po ashtu \u00e7do dit\u00eb tjet\u00ebr (d\u00ebshmon).<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\"><sup>[7]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"6\">\n<li>Nga vlerat e dit\u00ebs s\u00eb xhuma \u00ebsht\u00eb se kush vdes dit\u00ebn apo nat\u00ebn e xhuma, Allahu e mbron nga sprova e varrit, d.m.th. nga nd\u00ebshkimi dhe marrja n\u00eb pyetje. Kjo \u00ebsht\u00eb shenj\u00eb nga shenjat e p\u00ebrfundimit t\u00eb mir\u00eb.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Profeti, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201c\u00c7do mysliman q\u00eb vdes dit\u00ebn e xhuma apo nat\u00ebn e xhuma Allahu e mbron nga sprova e varrit.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\"><sup>[8]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"7\">\n<li>Dita e xhuma \u00ebsht\u00eb dit\u00eb feste p\u00ebr mysliman\u00ebt, nuk parap\u00eblqehet t\u00eb ve\u00e7ohet me agj\u00ebrim, shkaku se myslimani gjat\u00eb k\u00ebsaj dite ka nevoj\u00eb p\u00ebr energji e cila e ndihmon dhe e p\u00ebrkrah p\u00ebr adhurim. Ve\u00e7ohet myslimani, i cili agj\u00ebron dhe agj\u00ebrimi i tij q\u00ebllon n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb si shembulli i atij i cili e agj\u00ebron nj\u00eb dit\u00eb dhe nj\u00eb dit\u00eb jo, dhe agj\u00ebrimi i tij i bie t\u00eb jet\u00eb n\u00eb dit\u00ebn e xhuma, ose ai i cili e agj\u00ebron dit\u00ebn e Arafatit apo dit\u00ebn e Ashur\u00ebs dhe agj\u00ebrimi i k\u00ebtyre dit\u00ebve bie n\u00eb dit\u00ebn e xhuma.<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\"><sup>[9]<\/sup><\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>Ka ardhur ndales\u00eb q\u00eb dita e xhuma t\u00eb ve\u00e7ohet me agj\u00ebrim, p\u00ebrve\u00e7 kur asaj dite i shtohet nj\u00eb dit\u00eb para apo mbrapa. Xhuvejrije bint El-Harith, Allahu qoft\u00eb i k\u00ebnaqur prej saj, p\u00ebrcjell se nj\u00eb dit\u00eb xhumaje ajo mbante agj\u00ebrim dhe i D\u00ebrguari i Allahut, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, hyri n\u00eb dhom\u00ebn e saj dhe i tha: <em>\u201cDje a mbajte agj\u00ebrim?\u201d<\/em> &#8211; Iu p\u00ebrgjigj: \u201cJo.\u201d &#8211; Profeti, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, i tha: <em>\u201cE dit\u00ebn e nes\u00ebrme a do t\u00eb agj\u00ebrosh?\u201d<\/em> &#8211; Iu p\u00ebrgjigj: \u201cJo.\u201d &#8211; <em>\u201cAt\u00ebher\u00eb mos agj\u00ebro as sot.\u201d<\/em> \u2013 i tha Profeti, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb.<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\"><sup>[10]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb hadith tjet\u00ebr: <em>\u201cAskush nga ju t\u00eb mos e agj\u00ebroj\u00eb dit\u00ebn e xhuma, p\u00ebrve\u00e7 n\u00ebse agj\u00ebron bashk\u00eb me t\u00eb nj\u00eb dit\u00eb para apo mbrapa.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\"><sup>[11]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Me nj\u00eb transmetim tjet\u00ebr: <em>\u201cMos e ve\u00e7oni me namaz nate nat\u00ebn e xhuma nga net\u00ebt e tjera, dhe mos e ve\u00e7oni me agj\u00ebrim dit\u00ebn e xhuma nga dit\u00ebt e tjera, p\u00ebrve\u00e7 n\u00ebse ndonj\u00ebri nga ju agj\u00ebron dhe agj\u00ebrimi i tij p\u00ebrputhet me k\u00ebt\u00eb dit\u00eb.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\"><sup>[12]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"8\">\n<li>Namazi i xhumas\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga detyrimet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha dhe m\u00eb t\u00eb v\u00ebrtetuara t\u00eb Islamit. Detyrshm\u00ebria e tij \u00ebsht\u00eb nga veprat e domosdoshme q\u00eb duhet t\u00eb dihen nga feja islame.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Ib\u00ebn El-Kajimi, Allahu e m\u00ebshiroft\u00eb, tha: \u201cNamazi i xhumas\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga detyrimet m\u00eb t\u00eb v\u00ebrtetuara t\u00eb Islamit dhe nj\u00eb nga vendmbledhjet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb mysliman\u00ebve. Ai \u00ebsht\u00eb grumbullimi m\u00eb i madh dhe m\u00eb i detyruar se \u00e7do takim dhe grumbullim tjet\u00ebr, n\u00eb p\u00ebrjashtim t\u00eb vendmbledhjes dhe takimit n\u00eb Arafat.\u201d<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\"><sup>[13]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Allahu thot\u00eb: <strong>\u201cO besimtar\u00eb, kur t\u00eb thirreni p\u00ebr <\/strong>(t\u00eb falur)<strong> namazin <\/strong>(e xhumas\u00eb)<strong> n\u00eb dit\u00ebn e premte, nxitoni p\u00ebr ta p\u00ebrmendur Allahun dhe pezulloni tregtin\u00eb! Kjo, q\u00eb ta dini, \u00ebsht\u00eb m\u00eb mir\u00eb p\u00ebr ju!<\/strong>\u201d (El-Xhumua: 9). Allahu n\u00eb k\u00ebt\u00eb ajet e urdh\u00ebroi myslimanin t\u00eb nxitoj\u00eb p\u00ebr n\u00eb faljen e namazit t\u00eb xhumas\u00eb dhe e ndaloi t\u00eb b\u00ebj\u00eb tregti pasi t\u00eb thirret ezani i xhumas\u00eb, shkaku q\u00eb shitblerja t\u00eb mos e shmang nga namazi i xhumas\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"9\">\n<li>Namazi i xhumas\u00eb \u00ebsht\u00eb detyrim individual p\u00ebr \u00e7do mashkull mysliman, t\u00eb rritur, me mendje t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb, t\u00eb lir\u00eb dhe jo rob, t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb dhe jo t\u00eb s\u00ebmur\u00eb, vendas dhe jo udh\u00ebtar, i cili e d\u00ebgjon ezanin dhe nuk ka ndonj\u00eb arsye t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb sheriatike, q\u00eb e arsyeton mosfaljen e tij.<\/li>\n<li>Namazi i xhumas\u00eb nuk detyrohet p\u00ebr gruan, t\u00eb s\u00ebmurin, udh\u00ebtarin, f\u00ebmij\u00ebn dhe robin.<\/li>\n<li>N\u00ebse p\u00ebr namazin e xhumas\u00eb prezanton nj\u00eb i rritur,<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\"><sup>[14]<\/sup><\/a> i cili b\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb grupin e atyre q\u00eb me sheriat nuk iu detyrohet xhumaja (si p.sh. udh\u00ebtari, &#8211; sh.p.-), namazi i xhumas\u00eb i pranohet dhe ai nuk duhet ta fal\u00eb namazin e drek\u00ebs.<\/li>\n<li>Urdh\u00ebrohet f\u00ebmija q\u00eb ta fal\u00eb namazin e xhumas\u00eb kur t\u2019i ket\u00eb shtat\u00eb vjet dhe detyrohet me forc\u00eb (rrihet) kur t\u2019i ket\u00eb dhjet\u00eb, bazuar n\u00eb hadithin e Profetit, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, i cili thot\u00eb. <em>\u201cUrdh\u00ebroni (m\u00ebsoni) f\u00ebmij\u00ebt tuaj ta falin namazin kur t\u2019i ken\u00eb shtat\u00eb, e n\u00ebse nuk e falin namazin kur t\u2019i ken\u00eb dhjet\u00eb, jini m\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr me ta (rrihni leht\u00eb), dhe ndajini n\u00eb shtret\u00ebr (t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb).\u201d<\/em><a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\"><sup>[15]<\/sup><\/a><\/li>\n<li>Ai q\u00eb e d\u00ebgjon ezanin e xhumas\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb nga ata q\u00eb i detyrohet falja e namazit t\u00eb xhumas\u00eb, e ka p\u00ebr detyr\u00eb t\u2019i p\u00ebrgjigjet thirrjes s\u00eb ezanit p\u00ebr namaz dhe nuk lejohet t\u00eb mungoj\u00eb, p\u00ebrve\u00e7se me arsye.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Arsyet q\u00eb e lejojn\u00eb mosprezenc\u00ebn n\u00eb namazin e xhumas\u00eb jan\u00eb po t\u00eb nj\u00ebjtat arsye q\u00eb e lejojn\u00eb mosprezenc\u00ebn n\u00eb namazin me xhemat, pra, xhumaja bie shkaku i t\u00eb nj\u00ebjtave arsye q\u00eb bie namazi me xhemat, si: r\u00ebnia e shiut shum\u00eb derisa rrobat t\u00eb lagen dhe t\u00eb b\u00ebhen qull, i ftohti i ashp\u00ebr, rruga e baltosur dhe e pal\u00ebvizshme, frika p\u00ebr veten, pasurin\u00eb dhe familjen dhe t\u00eb tjera. Ai q\u00eb nuk e fal xhuman\u00eb, patjet\u00ebr e ka ta fal\u00eb namazin e drek\u00ebs.<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\"><sup>[16]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"14\">\n<li>Ai q\u00eb detyrohet ta fal\u00eb namazin e xhumas\u00eb, n\u00ebse e braktis dhe nuk e fal pa ndonj\u00eb arsye sheriatike, b\u00ebn m\u00ebkat nga m\u00ebkatet e m\u00ebdha. Ka ardhur paralajm\u00ebrim i ashp\u00ebr dhe k\u00ebrc\u00ebnues p\u00ebr zemr\u00ebn e tij, si: shkujdesja dhe vulosja e zemr\u00ebs s\u00eb tij, Allahu na ruajtt\u00eb.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Pejgamberi, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cN\u00ebse njer\u00ebzit nuk e nd\u00ebrpresin mosfaljen e namazit t\u00eb xhumas\u00eb, Allahu do t\u2019ua vulos\u00eb zemrat e tyre ose do t\u2019i b\u00ebj\u00eb nga t\u00eb shkujdesurit.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\"><sup>[17]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb hadith tjet\u00ebr: <em>\u201cKush nuk i fal tri xhumaja pa ndonj\u00eb arsye sheriatike, Allahu ia vulos zemr\u00ebn e tij.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\"><sup>[18]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Imami Ib\u00ebn Abdulber, Allahu e m\u00ebshiroft\u00eb, tha: \u201cVulosja e zemrave n\u00ebnkupton stampimin e tyre, ky \u00ebsht\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim i r\u00ebnd\u00eb, sepse atij q\u00eb i vuloset dhe i stampohet zemra, m\u00eb nuk e dallon t\u00eb mir\u00ebn dhe nuk e mohon t\u00eb keqen.\u201d<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\"><sup>[19]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Dhe tha: \u201cDijetar\u00ebt jan\u00eb unik\u00eb se kush nuk i fal tri xhumaja pa arsye sheriatike, \u00ebsht\u00eb m\u00ebkatar dhe d\u00ebshmia e tij nuk pranohet.\u201d<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\"><sup>[20]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"15\">\n<li>Atij q\u00eb i detyrohet falja e xhumas\u00eb, nuk i lejohet t\u00eb udh\u00ebtoj\u00eb pasi t\u00eb thirret ezani i xhumas\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 n\u00eb raste domosdoshm\u00ebrie, sepse xhumaja p\u00ebr t\u00eb tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb obliguar, si dhe nuk i lejohet atij t\u00eb angazhohet me di\u00e7ka q\u00eb e pengon dhe e largon nga namazi i xhumas\u00eb, d\u00ebfrimi apo tregtia. Allahu na urdh\u00ebroi t\u00eb nxitojm\u00eb p\u00ebr faljen e xhumas\u00eb dhe thot\u00eb<strong>: \u201cO besimtar\u00eb, kur t\u00eb thirreni p\u00ebr <\/strong>(ta falur)<strong> namazin <\/strong>(e xhumas\u00eb)<strong> n\u00eb dit\u00ebn e premte, nxitoni p\u00ebr ta p\u00ebrmendur Allahun dhe pezulloni tregtin\u00eb! Kjo, q\u00eb ta dini, \u00ebsht\u00eb m\u00eb mir\u00eb p\u00ebr ju!\u201d <\/strong>(El-Xhumua: 9)<\/li>\n<\/ol>\n<p>K\u00ebtu ve\u00e7ohet ai q\u00eb d\u00ebshiron t\u00eb udh\u00ebtoj\u00eb dhe ka frik\u00eb se po i ik\u00ebn p\u00ebrcjellja (shok\u00ebt). Kjo \u00ebsht\u00eb arsye q\u00eb e rr\u00ebzon obligimin e faljes s\u00eb xhumas\u00eb dhe namazit me xhemat.<\/p>\n<p>Nj\u00ebjt\u00eb \u00ebsht\u00eb rasti me at\u00eb q\u00eb ka frik\u00eb se aeroplani do t\u00eb fluturoj\u00eb dhe udh\u00ebtimi do t\u2019i ik\u00ebn, ose koha e udh\u00ebtimit t\u00eb anijes ka ardhur dhe t\u00eb ngjashme me to.<\/p>\n<p>Po ashtu n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast ve\u00e7ohet edhe ai q\u00eb mund t\u00eb arrij\u00eb ta fal\u00eb xhuman\u00eb n\u00eb ndonj\u00eb xhami gjat\u00eb rrug\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n<p>Ai q\u00eb udh\u00ebton para se t\u00eb hyj\u00eb koha e xhumas\u00eb (d.m.th. paradite) p\u00ebr t\u00eb nuk ka penges\u00eb, por n\u00ebse e vonon udh\u00ebtimin pas xhumaje kjo p\u00ebr t\u00eb do t\u00eb ishte m\u00eb e mir\u00eb, q\u00eb t\u00eb mos i ik\u00ebn mir\u00ebsia e madhe e xhumas\u00eb.<\/p>\n<ol start=\"16\">\n<li>Atij q\u00eb i ik\u00ebn namazi i xhumas\u00eb, patjet\u00ebr duhet ta fal\u00eb namazin e drek\u00ebs. N\u00ebse ka pasur arsye p\u00ebr mosfaljen e xhumas\u00eb, at\u00ebher\u00eb nuk ka m\u00ebkat, a n\u00ebse nuk ka pasur arsye, at\u00ebher\u00eb ka b\u00ebr\u00eb m\u00ebkat nga m\u00ebkatet e m\u00ebdha.<\/li>\n<li>P\u00ebrkujdesja p\u00ebr pes\u00eb koh\u00ebt e namazit dhe p\u00ebr namazin e xhumas\u00eb \u00ebsht\u00eb me vler\u00eb t\u00eb madhe dhe \u00ebsht\u00eb shkak p\u00ebr faljen e m\u00ebkateve. Pejgamberi, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cPes\u00eb koh\u00ebt e namazit, xhumaja deri n\u00eb xhuman\u00eb tjet\u00ebr, Ramazani deri n\u00eb Ramazanin tjet\u00ebr, jan\u00eb shlyese t\u00eb m\u00ebkateve t\u00eb b\u00ebra n\u00eb mes tyre, p\u00ebr ata q\u00eb nuk kan\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00ebkate t\u00eb m\u00ebdha.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\"><sup>[21]<\/sup><\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>Hadithi n\u00ebnkupton se k\u00ebto vepra i shlyejn\u00eb t\u00eb gjitha m\u00ebkatet, p\u00ebrve\u00e7 atyre t\u00eb m\u00ebdhave, nd\u00ebrsa m\u00ebkatet e m\u00ebdha shlyhen me pendim apo me m\u00ebshir\u00ebn e Allahut.<\/p>\n<p>\u00c7donj\u00ebra nga k\u00ebto tri adhurime i shlyejn\u00eb m\u00ebkatet. Kur gjejn\u00eb m\u00ebkate t\u00eb vogla i shlyejn\u00eb ato, e kur nuk gjejn\u00eb m\u00ebkate t\u00eb vogla dhe as t\u00eb m\u00ebdha, robit i shkruhen t\u00eb mira dhe i rriten shkall\u00ebt, e kur gjejn\u00eb ndonj\u00eb m\u00ebkat t\u00eb madh apo m\u00ebkate t\u00eb m\u00ebdha, shpresohet q\u00eb ato t\u2019i pak\u00ebsojn\u00eb. Mir\u00ebsia e Allahut me t\u00eb v\u00ebrtete \u00ebsht\u00eb e madhe.<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\"><sup>[22]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"18\">\n<li>Dita e xhuma \u00ebsht\u00eb dita ku njer\u00ebzit grumbullohen dhe rikujtohen p\u00ebr dynjan\u00eb dhe ahiretin e tyre.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Urt\u00ebsia nga ligj\u00ebrimi i namazit t\u00eb xhumas\u00eb q\u00ebndron n\u00eb faktin se Allahu \u201cp\u00ebr \u00e7do umet e b\u00ebri t\u00eb ligjshme nj\u00eb dit\u00eb n\u00eb jav\u00eb, q\u00eb n\u00eb t\u00eb t\u2019i kushtohen adhurimit dhe t\u00eb grumbullohen p\u00ebr t\u2019ua rikujtuar dynjan\u00eb dhe ahiretin, shp\u00ebrblimin dhe nd\u00ebshkimin, dhe me k\u00ebt\u00eb grumbullim ta rikujtojn\u00eb grumbullimin n\u00eb dit\u00ebn e Kiametit, kur do t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb para Allahut. Dita q\u00eb e meritoi k\u00ebt\u00eb grumbullim dhe rikujtim t\u00eb tyre u b\u00eb dita e xhuma, e nj\u00ebjta dit\u00eb q\u00eb n\u00eb t\u00eb Allahu do t\u2019i grumbulloj\u00eb krijesat e Tij n\u00eb dit\u00ebn e Kiametit. Allahu ia rezervoi k\u00ebt\u00eb dit\u00eb umetit ton\u00eb shkaku i vler\u00ebs dhe prestigjit q\u00eb e ka ky umet, n\u00eb dynja grumbullimin e tyre e b\u00ebri t\u00eb ligjsh\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb p\u00ebr t\u2019iu n\u00ebnshtruar Atij dhe n\u00eb ahiret e p\u00ebrcaktoi grumbullimin e tyre s\u00eb bashku me umetet e tjera n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb q\u00eb ta fitoj\u00eb dinjitetin dhe prestigjin kundrejt umeteve t\u00eb tjera. Pra, kjo \u00ebsht\u00eb dita e ligj\u00ebruar p\u00ebr t\u2019u grumbulluar n\u00eb dynja dhe dita e p\u00ebrcaktuar p\u00ebr t\u2019u grumbulluar n\u00eb ahiret.\u201d<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\"><sup>[23]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"19\">\n<li>Nga udh\u00ebzimi i Pejgamberit, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, ka qen\u00eb madh\u00ebshtimi dhe t\u00eb nderuarit e dit\u00ebs s\u00eb xhuma, t\u00eb dalluarit e saj me adhurime t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebr k\u00ebt\u00eb dit\u00eb<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\"><sup>[24]<\/sup><\/a>, si leximi i sures Es-Sexhde dhe El-Insan n\u00eb namazin farz t\u00eb sabahut, pastrimi p\u00ebr xhuma, veshja e rrobave m\u00eb t\u00eb mira, parfumosja, shkuarja her\u00ebt n\u00eb xhami, angazhimi me adhurime vullnetare, si: me namaz, dhik\u00ebr dhe lexim t\u00eb Kuranit derisa t\u00eb vij\u00eb imami, pastaj leximi i sures El-Kehf nat\u00ebn dhe dit\u00ebn e xhuma, k\u00ebrkimi i or\u00ebs ku n\u00eb t\u00eb pranohet lutja dhe nuk ka mysliman q\u00eb e lut Allahun n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb, vet\u00ebm se Allahu ia jep at\u00eb q\u00eb e k\u00ebrkon, pastaj d\u00ebrgimi i salavateve p\u00ebr Pejgamberin, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, nat\u00ebn dhe dit\u00ebn e xhuma, si dhe adhurime dhe rregulla t\u00eb tjera t\u00eb p\u00eblqyera q\u00eb \u00ebsht\u00eb mir\u00eb p\u00ebr myslimanin t\u00eb p\u00ebrkujdeset q\u00eb t\u2019i veproj\u00eb ato.<\/li>\n<li>P\u00eblqehet nat\u00ebn apo dit\u00ebn e xhuma t\u00eb lexohet surja El-Kehf. Profeti, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cKush e lexon suren El-Kehf n\u00eb dit\u00ebn e xhuma, e ndri\u00e7on nj\u00eb drit\u00eb prej asaj xhumaje e deri n\u00eb xhuman\u00eb tjet\u00ebr.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\"><sup>[25]<\/sup><\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>Me nj\u00eb transmetim tjet\u00ebr: <em>\u201cKush e lexon suren El-Kehf n\u00eb dit\u00ebn e xhuma, e ndri\u00e7on nj\u00eb drit\u00eb mes tij dhe sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb lasht\u00eb (Qabes\u00eb).\u201d<\/em><a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\"><sup>[26]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Me nj\u00eb transmetim: <em>\u201cKush e lexon suren El-Kehf nat\u00ebn e xhuma&#8230;\u201d<\/em><a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\"><sup>[27]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"21\">\n<li>Nat\u00ebn dhe dit\u00ebn e xhuma p\u00eblqehen salavatet e shpeshta p\u00ebr Pejgamberin, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Pejgamberi, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cDita m\u00eb e mir\u00eb n\u00eb mesin e dit\u00ebve tuaja \u00ebsht\u00eb dita e xhuma. N\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb u krijua Ademi, n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb nd\u00ebrroi jet\u00eb, n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb i fryhet surit dhe njer\u00ebzit ngrihen nga varret. Shtoni gjat\u00eb dit\u00ebs s\u00eb xhuma salavatet p\u00ebr mua, sepse ato do t\u00eb paraqiten para meje.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\"><sup>[28]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Me nj\u00eb transmetim tjet\u00ebr: <em>\u201cShtoni salavatet p\u00ebr mua nat\u00ebn dhe dit\u00ebn e xhuma. Kush b\u00ebn nj\u00eb her\u00eb salavate p\u00ebr mua, Allahu ia kthen me dhjet\u00eb.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\"><sup>[29]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Ib\u00ebn El-Kajimi, Allahu e m\u00ebshiroft\u00eb, tha: \u201cI D\u00ebrguari i Allahut, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, \u00ebsht\u00eb krijesa m\u00eb e mir\u00eb dhe dita e xhuma \u00ebsht\u00eb dita m\u00eb e mir\u00eb. Salavatet p\u00ebr t\u00eb n\u00eb dit\u00ebn e xhuma e kan\u00eb nj\u00eb ve\u00e7ori q\u00eb nuk e kan\u00eb n\u00eb dit\u00ebt e tjera, p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu edhe urt\u00ebsi t\u00eb tjera, nd\u00ebr to: \u00e7do mir\u00ebsi q\u00eb e ka arritur umeti i tij n\u00eb dynja dhe ahiret, e ka arritur n\u00ebp\u00ebrmjet Profetit t\u00eb tyre, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb. Allahu n\u00ebp\u00ebrmjet Profetit, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, umetit t\u00eb tij ia bashkoi mir\u00ebsit\u00eb e dynjas\u00eb dhe ahiretit. Dinjiteti dhe prestigji m\u00eb i madh q\u00eb u arrin atyre \u00ebsht\u00eb n\u00eb dit\u00ebn e xhuma. N\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb \u00ebsht\u00eb ringjallja e tyre p\u00ebr n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb dhe pallatet e tyre n\u00eb Xhenet, n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb \u00ebsht\u00eb \u2018dita e tepric\u00ebs\u2019<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\"><sup>[30]<\/sup><\/a> pasi t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb Xhenet. Kjo dit\u00eb p\u00ebr ta \u00ebsht\u00eb dit\u00eb feste n\u00eb dynja, n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb Allahu u p\u00ebrgjigjet k\u00ebrkesave dhe nevojave t\u00eb tyre dhe nuk e kthen lutjen e atij q\u00eb i lutet. T\u00eb gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb mir\u00ebsi umeti i tij e m\u00ebsuan dhe e arrit\u00ebn p\u00ebr shkak t\u00eb t\u00eb D\u00ebrguarit t\u00eb Allahut, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, prandaj edhe nga fal\u00ebnderimi, respekti dhe nga dh\u00ebnia sadopak e hakut q\u00eb e kemi ndaj tij, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u2019i shtojm\u00eb salavatet gjat\u00eb nat\u00ebs dhe dit\u00ebs s\u00eb xhuma.\u201d<\/p>\n<ol start=\"22\">\n<li>Larja e trupit p\u00ebr namazin e xhumas\u00eb \u00ebsht\u00eb tep\u00ebr e p\u00eblqyer dhe ky mendim \u00ebsht\u00eb i shumic\u00ebs s\u00eb dijetar\u00ebve, nd\u00ebr ta edhe kat\u00ebr imam\u00ebt (Ebu Hanifes, Malikut, Shafiut dhe Hanbeliut). Nj\u00eb grup dijetar\u00ebsh anojn\u00eb kah mendimi se larja e trupit p\u00ebr namazin e xhumas\u00eb \u00ebsht\u00eb detyrim, nd\u00ebr ta dijetar\u00ebt e medh\u2019hebit Dhahirij si dhe \u00ebsht\u00eb th\u00ebnie e imam Ahmedit dhe disa dijetar\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb. Ata argumentohen me hadithin: <em>\u201cGuslli (larja e trupit) i dit\u00ebs s\u00eb xhuma \u00ebsht\u00eb detyrim p\u00ebr \u00e7donj\u00ebrin q\u00eb ka hyr\u00eb n\u00eb mosh\u00ebn madhore.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\"><sup>[31]<\/sup><\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>Dijetar\u00ebt e shumic\u00ebs thon\u00eb q\u00eb hadithi n\u00ebnkupton se guslli \u00ebsht\u00eb sunet i v\u00ebrtetuar p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ka hyr\u00eb n\u00eb mosh\u00ebn madhore, dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb argument \u00ebsht\u00eb hadithi: <em>\u201cKush merr abdes n\u00eb dit\u00ebn e xhuma ka vepruar mir\u00eb dhe sipas sunetit, kurse marrja e gusllit \u00ebsht\u00eb m\u00eb e mir\u00eb.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\"><sup>[32]<\/sup><\/a>; dhe po ashtu argumentohen edhe me argumente t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Ib\u00ebn Tejmije, Allahu e m\u00ebshiroft\u00eb, p\u00ebr m\u00eb t\u00eb sakt\u00eb e zgjodhi mesataren e dy th\u00ebnieve, dhe ajo \u00ebsht\u00eb se detyrohet guslli n\u00eb dit\u00ebn e xhuma p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ka djers\u00eb ose i vjen era e keqe dhe k\u00ebshtu d\u00ebmtohen t\u00eb tjer\u00ebt prej tij.<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\"><sup>[33]<\/sup><\/a> Kjo th\u00ebnie \u00ebsht\u00eb e fort\u00eb n\u00eb argumentim.<\/p>\n<ol start=\"23\">\n<li>Koha e gusllit t\u00eb xhumas\u00eb fillon prej pas lindjes s\u00eb agimit dhe kush pastrohet para k\u00ebsaj kohe nuk ia ka q\u00eblluar sunetit.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Ajo m\u00eb e mira \u00ebsht\u00eb q\u00eb guslli t\u00eb vonohet deri para se t\u00eb dal\u00eb p\u00ebr n\u00eb xhuma, k\u00ebshtu q\u00eb shkuarja p\u00ebr n\u00eb xhuma t\u00eb jet\u00eb menj\u00ebher\u00eb pas larjes s\u00eb trupit. <a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\"><sup>[34]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"24\">\n<li>N\u00ebse bashkohen guslli i xhumas\u00eb dhe guslli i xhunubll\u00ebkut, mjafton t\u00eb merret nj\u00eb gus\u00ebll n\u00ebse nijeti b\u00ebhet i p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/li>\n<\/ol>\n<p>N\u00ebse myslimani e b\u00ebn nijet q\u00eb me pastrimin e trupit ta largoj\u00eb vet\u00ebm xhunubll\u00ebkun dhe pastrimi b\u00ebhet pas lindjes s\u00eb agimit, sipas mendimit m\u00eb t\u00eb sakt\u00eb t\u00eb dijetar\u00ebve ky gus\u00ebll \u00ebsht\u00eb i vlefsh\u00ebm edhe si gus\u00ebll i xhumas\u00eb, sepse ai e ka lar\u00eb trupin e tij, dhe sipas kuptimit gjeneral t\u00eb hadithit ajo q\u00eb synohet \u00ebsht\u00eb pastrimi i trupit dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast \u00ebsht\u00eb arritur ky synim me k\u00ebt\u00eb gus\u00ebll.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo n\u00ebse e b\u00ebn nijet vet\u00ebm gusllin e xhumas\u00eb, nijeti i tij nuk \u00ebsht\u00eb i vlefsh\u00ebm edhe p\u00ebr gusllin e xhunubll\u00ebkut, kjo ngase guslli i xhumas\u00eb nuk merret p\u00ebr shkak t\u00eb papast\u00ebrtis\u00eb, nd\u00ebrsa guslli i xhunubll\u00ebkut detyrohet p\u00ebr shkak t\u00eb papast\u00ebrtis\u00eb, prandaj patjet\u00ebr duhet q\u00eb nijeti t\u00eb jet\u00eb prezent p\u00ebr ta larguar k\u00ebt\u00eb papast\u00ebrti.<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\"><sup>[35]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"25\">\n<li>Guslli i xhumas\u00eb p\u00eblqehet n\u00eb ve\u00e7anti p\u00ebr ata q\u00eb prezantojn\u00eb p\u00ebr namazin e xhumas\u00eb, burra apo gra, edhe n\u00ebse jan\u00eb nga ata q\u00eb nuk iu obligohet falja e xhumas\u00eb, sepse guslli merret shkaku i namazit e jo shkaku i dit\u00ebs dhe q\u00ebllimi i marrjes s\u00eb gusllit \u00ebsht\u00eb t\u00eb pastrohet trupi dhe t\u00eb largohet era e keqe, q\u00eb t\u00eb mos d\u00ebmtohen t\u00eb tjer\u00ebt.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Ata q\u00eb nuk shkojn\u00eb p\u00ebr ta falur namazin e xhumas\u00eb, si: grat\u00eb, f\u00ebmij\u00ebt, udh\u00ebtari dhe i s\u00ebmuri, s\u2019ka nevoj\u00eb p\u00ebr gus\u00ebll.<\/p>\n<p>N\u00ebse shkon p\u00ebr xhuma ndonj\u00ebri nga ata q\u00eb nuk i obligohet ta fal\u00eb namazin e xhumas\u00eb, guslli n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast p\u00eblqehet p\u00ebr t\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb aludon ajo q\u00eb kuptohet nga kuptimi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i hadithit.<\/p>\n<ol start=\"26\">\n<li>Nga rregullat dhe gj\u00ebrat q\u00eb p\u00eblqehen t\u00eb veprohen n\u00eb dit\u00ebn e xhuma jan\u00eb: parfumosja, larja e trupit, zbukurimi dhe pamja e mir\u00eb, rregullimi i flok\u00ebve, veshja e rrobave m\u00eb t\u00eb mira q\u00eb i posedon njeriu dhe p\u00ebrdorimi i misvakut.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Profeti, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cNj\u00eb njeri q\u00eb pastrohet n\u00eb dit\u00ebn e xhuma, e pastron veten e tij me sa t\u00eb mundet<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\"><sup><strong>[36]<\/strong><\/sup><\/a>, i lyen flok\u00ebt me vaj<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\"><sup><strong>[37]<\/strong><\/sup><\/a> ose parfumohet nga parfumet e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb tij, shkon n\u00eb xhami dhe nuk shkakton ndarje mes dy vetave (q\u00eb jan\u00eb ulur), falet ashtu si\u00e7 e ka urdh\u00ebruar Allahu dhe pastaj d\u00ebgjon me v\u00ebmendje at\u00eb q\u00eb thot\u00eb imami, do t\u2019i falen t\u00eb gjitha m\u00ebkatet nga e xhumaja deri n\u00eb xhuman\u00eb tjet\u00ebr.&#8221;<\/em><a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\"><sup>[38]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Me nj\u00eb transmetim tjet\u00ebr: <em>\u201cKush pastrohet dit\u00ebn e xhuma dhe rregullohet sa m\u00eb mir\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb e mundshme, parfumoset nga parfumet e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb tij, pastaj shkon n\u00eb xhami dhe nuk shkakton ndarje n\u00eb mes njer\u00ebzve (q\u00eb jan\u00eb ulur) duke kaluar n\u00eb mes tyre, falet ashtu si\u00e7 e ka urdh\u00ebruar Allahu, pastaj hesht kur del imami n\u00eb minber derisa ta fal\u00eb namazin, p\u00ebr t\u00eb do t\u00eb jet\u00eb shlyerje e m\u00ebkateve t\u00eb xhumas\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb prezent dhe xhumas\u00eb s\u00eb kaluar\u201d<\/em>; me transmetim shtoi: <em>\u201cedhe p\u00ebr tri dit\u00eb t\u00eb tjera shtes\u00eb.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\"><sup>[39]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Me nj\u00eb transmetim tjet\u00ebr: <em>\u201cGuslli (larja e trupit) i dit\u00ebs s\u00eb xhuma \u00ebsht\u00eb detyrim p\u00ebr \u00e7donj\u00ebrin q\u00eb ka hyr\u00eb n\u00eb mosh\u00ebn madhore, si dhe p\u00ebrdorimi i misvakut dhe parfumosja p\u00ebr at\u00eb q\u00eb gjen parfum n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\"><sup>[40]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"27\">\n<li>Nga sunetet e braktisura t\u00eb dit\u00ebs s\u00eb xhuma \u00ebsht\u00eb shkuarja her\u00ebt n\u00eb xhami dhe shp\u00ebrblimi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00ebsht\u00eb i madh. Profeti, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cKush lahet dit\u00ebn e xhuma sikurse lahet kur pastrohet nga xhunubll\u00ebku, pastaj shkon n\u00eb xhami, n\u00eb or\u00ebn e par\u00eb (her\u00ebt) sikurse t\u00eb ket\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr kurban nj\u00eb deve, kush shkon n\u00eb or\u00ebn e dyt\u00eb sikurse t\u00eb ket\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr kurban nj\u00eb lop\u00eb, kush shkon n\u00eb or\u00ebn e tret\u00eb, sikurse t\u00eb ket\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr kurban nj\u00eb dash me brir\u00eb, kush shkon n\u00eb or\u00ebn e kat\u00ebrt, sikurse t\u00eb ket\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr kurban nj\u00eb pul\u00eb, kush shkon n\u00eb or\u00ebn e pest\u00eb, sikurse t\u00eb ket\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr kurban nj\u00eb vez\u00eb. Kur vjen imami dhe hip n\u00eb minber melaqet ulen ta d\u00ebgjojn\u00eb fjalimin e tij.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\"><sup>[41]<\/sup><\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>Profeti, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cKur vjen dita e xhuma, te \u00e7do der\u00eb e xhamis\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb melaqe q\u00eb i regjistrojn\u00eb ata q\u00eb vijn\u00eb nj\u00ebrin pas tjetrit dhe kur imami ngjitet n\u00eb shkall\u00ebt e minberit, melaqet i mbyllin fletushkat dhe ulen ta d\u00ebgjojn\u00eb fjalimin e imamit.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\"><sup>[42]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"28\">\n<li>Pes\u00eb or\u00ebt e xhumas\u00eb (t\u00eb cekura n\u00eb hadith) fillojn\u00eb pas lindjes s\u00eb diellit e deri n\u00eb arritjen e imamit p\u00ebr namaz dhe nuk \u00ebsht\u00eb kusht q\u00eb ato or\u00eb t\u00eb jen\u00eb sipas koh\u00ebve t\u00eb or\u00ebs q\u00eb njihen te njer\u00ebzit (60 minuta &#8211; sh.p.-).<\/li>\n<\/ol>\n<p>P\u00ebr ta ditur sakt\u00ebsisht koh\u00ebn e saj, koh\u00ebn e ndan n\u00eb pes\u00eb pjes\u00eb prej lindjes s\u00eb diellit e deri n\u00eb ezanin e dyt\u00eb t\u00eb xhumas\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb \u00e7do pjes\u00eb nga k\u00ebto pes\u00eb pjes\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebr q\u00ebllim me fjal\u00ebn \u2018or\u00eb\u2019 t\u00eb cekur n\u00eb hadith<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\"><sup>[43]<\/sup><\/a>.<a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\"><sup>[44]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"29\">\n<li>Kan\u00eb ardhur argumente p\u00ebr vler\u00ebn e shkuarjes her\u00ebt n\u00eb xhuma se ka shp\u00ebrblim t\u00eb madh q\u00eb nuk duhet t\u00eb braktiset dhe lihet. Profeti, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cKush lahet mir\u00eb n\u00eb dit\u00ebn e xhuma, pastaj niset her\u00ebt p\u00ebr t\u00eb shkuar n\u00eb xhami, ec\u00ebn duke mos hipur n\u00eb ndonj\u00eb mjet, i afrohet imamit dhe e d\u00ebgjon me v\u00ebmendje pa folur, p\u00ebr \u00e7do hap t\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr n\u00eb xhami e merr shp\u00ebrblimin sikur t\u00eb ket\u00eb agj\u00ebruar dhe t\u00eb jet\u00eb falur nat\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb vit.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\"><sup>[45]<\/sup><\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>Ky shp\u00ebrblim \u00ebsht\u00eb i madh. P\u00ebr \u00e7do hap e fiton shp\u00ebrblimin e nj\u00eb viti agj\u00ebrim dhe namaz nate, edhe at\u00eb me b\u00ebrjen e nj\u00eb vepre t\u00eb leht\u00eb, si: shkuarja her\u00ebt n\u00eb xhuma, afrimi af\u00ebr imamit dhe d\u00ebgjimi i hutbes me v\u00ebmendje pa folur.<\/p>\n<p>Prandaj disa dijetar\u00eb than\u00eb: \u201cNuk kemi d\u00ebgjuar n\u00eb sheriat ndonj\u00eb hadith t\u00eb sakt\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb nj\u00eb shp\u00ebrblim t\u00eb ngjash\u00ebm me k\u00ebt\u00eb t\u00eb p\u00ebrmendur n\u00eb hadith.\u201d<a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\"><sup>[46]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"30\">\n<li>Nisja her\u00ebt p\u00ebr n\u00eb xhuma \u00ebsht\u00eb dobiprur\u00ebse dhe n\u00ebp\u00ebrmjet saj realizohen shum\u00eb dobi, nd\u00ebr to: zbatimi i sunetit, mund\u00ebsia p\u00ebr t\u2019u ulur n\u00eb rreshtin e par\u00eb, prezenca af\u00ebr imamit, mund\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb adhurime vullnetare para namazit t\u00eb xhumas\u00eb, leximi i Kuranit e n\u00eb ve\u00e7anti leximi i sures Kehf, angazhimi me dhik\u00ebr dhe me d\u00ebrgimin e salavateve p\u00ebr t\u00eb D\u00ebrguarin e Allahut, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb.<\/li>\n<li>Ai q\u00eb niset p\u00ebr n\u00eb xhuma p\u00eblqehet t\u00eb ec\u00ebn dhe jo t\u00eb hip\u00ebn n\u00eb ndonj\u00eb mjet transporti, p\u00ebrve\u00e7 n\u00ebse ka arsye, s\u00ebmundje dhe t\u00eb ngjashme me t\u00eb, dhe t\u00eb pastrohet mir\u00eb e t\u00eb niset her\u00ebt dhe t\u2019i afrohet imamit e t\u00eb mos flas\u00eb, sepse p\u00ebr \u00e7do hap q\u00eb e b\u00ebn do ta fitoj\u00eb shp\u00ebrblimin e nj\u00eb viti agj\u00ebrim dhe namaz nate, duke u bazuar n\u00eb hadithin e m\u00ebhersh\u00ebm ku Profeti, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cKush lahet mir\u00eb n\u00eb dit\u00ebn e xhuma, pastaj niset her\u00ebt p\u00ebr t\u00eb shkuar n\u00eb xhami, ec\u00ebn duke mos hipur n\u00eb ndonj\u00eb mjet, i afrohet imamit dhe e d\u00ebgjon me v\u00ebmendje pa folur, p\u00ebr \u00e7do hap t\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr n\u00eb xhami e merr shp\u00ebrblimin sikur t\u00eb ket\u00eb agj\u00ebruar dhe t\u00eb jet\u00eb falur nat\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb vit.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\"><sup>[47]<\/sup><\/a><\/li>\n<li>Ecja rrug\u00ebs p\u00ebr n\u00eb xhuma duhet t\u00eb jet\u00eb me qet\u00ebsi dhe me modesti, besimtari rrug\u00ebs nuk duhet t\u2019i g\u00ebrshetoj\u00eb gishtat e tij, sepse ai (llogaritet se) \u00ebsht\u00eb n\u00eb namaz. Gjat\u00eb ecjes \u00ebsht\u00eb mir\u00eb q\u00eb t\u2019i ngushtoj\u00eb hapat dhe t\u2019i shtohen t\u00eb mirat e tij, si dhe t\u00eb shtoj\u00eb n\u00eb t\u00eb p\u00ebrmendurit e Allahut dhe ta ul\u00eb shikimin e tij.<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\"><sup>[48]<\/sup><\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>Rrug\u00ebs p\u00ebr n\u00eb xhami p\u00eblqehet ta thot\u00eb duan\u00eb e shkuarjes p\u00ebr n\u00eb xhami: <em>\u201cO Allah ndri\u00e7oje zemr\u00ebn time, ndri\u00e7oje gjuh\u00ebn time, ndri\u00e7oje d\u00ebgjimin tim, ndri\u00e7oje shikimin tim, ndri\u00e7oje prapa meje, ndri\u00e7oje para meje, ndri\u00e7oje mbi mua, ndri\u00e7oje n\u00ebn mua. O Allah m\u00eb ndri\u00e7o mua.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn49\" name=\"_ftnref49\"><sup>[49]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"33\">\n<li>Nxitimi p\u00ebr n\u00eb namazin e xhumas\u00eb i ka dy koh\u00eb: koh\u00ebn e detyrimit dhe koh\u00ebn e vler\u00ebs.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Koha e detyrimit \u00ebsht\u00eb koha kur thirret ezani i xhumas\u00eb pasi imami ngjitet n\u00eb shkall\u00ebt e minberit. K\u00ebtu besimtari duhet t\u00eb nxitoj\u00eb dhe ta braktis\u00eb tregtin\u00eb, ashtu si\u00e7 Allahu thot\u00eb: <strong>\u201cO besimtar\u00eb, kur t\u00eb thirreni p\u00ebr <\/strong>(t\u00eb falur)<strong> namazin <\/strong>(e xhumas\u00eb)<strong> n\u00eb dit\u00ebn e premte, nxitoni p\u00ebr ta p\u00ebrmendur Allahun dhe pezulloni tregtin\u00eb! Kjo, q\u00eb ta dini, \u00ebsht\u00eb m\u00eb mir\u00eb p\u00ebr ju!\u201d<\/strong> (El-Xhumua: 9)<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa koha e vler\u00ebs \u00ebsht\u00eb prej kur lind dielli, sa m\u00eb her\u00ebt q\u00eb shkon p\u00ebr n\u00eb xhuma \u00ebsht\u00eb m\u00eb mir\u00eb dhe ka m\u00eb shum\u00eb vler\u00eb.<a href=\"#_ftn50\" name=\"_ftnref50\"><sup>[50]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"34\">\n<li>T\u00eb gjith\u00eb dijetar\u00ebt jan\u00eb t\u00eb pajtimit se p\u00ebr besimtarin p\u00eblqehet kur t\u00eb shkoj\u00eb n\u00eb xhuma t\u00eb jet\u00eb sa m\u00eb af\u00ebr imamit q\u00eb ta arrij\u00eb mir\u00ebsin\u00eb e rreshtit t\u00eb par\u00eb, t\u00eb hesht\u00eb dhe ta d\u00ebgjoj\u00eb me v\u00ebmendje hutben.<a href=\"#_ftn51\" name=\"_ftnref51\"><sup>[51]<\/sup><\/a> Profeti, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cKush lahet mir\u00eb n\u00eb dit\u00ebn e xhuma, pastaj niset her\u00ebt p\u00ebr t\u00eb shkuar n\u00eb xhami, ec\u00ebn duke mos hipur n\u00eb ndonj\u00eb mjet, i afrohet imamit dhe e d\u00ebgjon me v\u00ebmendje pa folur, p\u00ebr \u00e7do hap t\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr n\u00eb xhami e merr shp\u00ebrblimin sikur t\u00eb ket\u00eb agj\u00ebruar dhe t\u00eb jet\u00eb falur nat\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb vit.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn52\" name=\"_ftnref52\"><sup>[52]<\/sup><\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>K\u00ebt\u00eb mir\u00ebsi nuk e arrin, p\u00ebrve\u00e7 atij q\u00eb i afrohet imamit dhe e d\u00ebgjon me v\u00ebmendje, pra, patjet\u00ebr duhet t\u00eb jen\u00eb bashk\u00eb k\u00ebto t\u00eb dyja. N\u00ebse d\u00ebgjon me v\u00ebmendje mir\u00ebpo \u00ebsht\u00eb larg imamit, ose \u00ebsht\u00eb af\u00ebr imamit mir\u00ebpo nuk d\u00ebgjon me v\u00ebmendje, nuk e arrin k\u00ebt\u00eb shp\u00ebrblim.<a href=\"#_ftn53\" name=\"_ftnref53\"><sup>[53]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"35\">\n<li>Ai q\u00eb shkon p\u00ebr xhuma p\u00eblqehet t\u00eb fal\u00eb namaz vullnetar t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm sa t\u00eb doj\u00eb, derisa t\u00eb vij\u00eb imami dhe t\u00eb filloj\u00eb me hutben.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Pejgamberi, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>\u201cNj\u00eb njeri q\u00eb pastrohet n\u00eb dit\u00ebn e xhuma, e pastron veten e tij me sa t\u00eb mundet, i lyen flok\u00ebt me vaj ose parfumoset nga parfumet e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb tij, shkon n\u00eb xhami dhe nuk shkakton ndarje mes dy vetave (q\u00eb jan\u00eb ulur), falet sa t\u00eb mundet ashtu si\u00e7 e ka urdh\u00ebruar Allahu dhe pastaj d\u00ebgjon me v\u00ebmendje at\u00eb q\u00eb thot\u00eb imami, do t&#8217;i falen t\u00eb gjitha m\u00ebkatet nga e xhumaja deri n\u00eb xhuman\u00eb tjet\u00ebr.&#8221;<\/em><a href=\"#_ftn54\" name=\"_ftnref54\"><sup>[54]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Pejgamberi, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, thot\u00eb: <em>&#8220;Ai i cili e pastron trupin dit\u00ebn e xhuma, pastaj niset p\u00ebr ta falur namazin, i fal ato q\u00eb \u00ebsht\u00eb i detyruar t&#8217;i fal\u00eb, e d\u00ebgjon hutben me v\u00ebmendje derisa t\u00eb kryhet, pastaj falet me imamin, Allahu ia fal m\u00ebkatet nga kjo xhuma deri n\u00eb xhuman\u00eb tjet\u00ebr dhe p\u00ebr tri dit\u00eb t\u00eb tjera shtes\u00eb.&#8221;<\/em><a href=\"#_ftn55\" name=\"_ftnref55\"><sup>[55]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"36\">\n<li>Ai q\u00eb prezanton n\u00eb xhuma p\u00eblqehet q\u00eb t\u00eb angazhohet me dhik\u00ebr, lexim t\u00eb Kurani, me d\u00ebrgimin e salavateve p\u00ebr t\u00eb D\u00ebrguarin e Allahut, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, dhe me p\u00ebrpjekje n\u00eb adhurim, derisa t\u00eb vij\u00eb imami.<\/li>\n<li>Pas namazit t\u00eb xhumas\u00eb p\u00eblqehet t\u00eb falen dy apo kat\u00ebr rekate vullnetare, bazuar n\u00eb hadithin e Profetit, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, i cili tha: <em>\u201cKush e fal xhuman\u00eb, pas saj le t\u2019i fal\u00eb kat\u00ebr rekate.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn56\" name=\"_ftnref56\"><sup>[56]<\/sup><\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>Abdullah ib\u00ebn Omeri, Allahu qoft\u00eb i k\u00ebnaqur prej tyre, p\u00ebrcjell se Pejgamberi, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, pas faljes s\u00eb xhumas\u00eb nuk falte namaz derisa kthehej n\u00eb sht\u00ebpi dhe i falte dy rekate.\u201d<a href=\"#_ftn57\" name=\"_ftnref57\"><sup>[57]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Me nj\u00eb transmetim tjet\u00ebr: \u201cPasi Abdullah ib\u00ebn Omeri, e fali xhuman\u00eb u kthye n\u00eb sht\u00ebpi dhe i fali dy rekate, dhe m\u00eb pas tha: \u201cI D\u00ebrguari i Allahut, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, vepronte k\u00ebshtu.\u201d<a href=\"#_ftn58\" name=\"_ftnref58\"><sup>[58]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Disa dijetar\u00eb mendojn\u00eb q\u00eb besimtari \u00ebsht\u00eb i lir\u00eb t\u00eb zgjedh\u00eb n\u00eb mes dy dhe kat\u00ebr rekateve p\u00ebr t\u2019i falur pas xhumas\u00eb.<\/p>\n<p>Disa dijetar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb i bashkuan t\u00eb dy hadithet dhe than\u00eb: \u201cN\u00ebse i fal n\u00eb xhami at\u00ebher\u00eb i fal kat\u00ebr, e n\u00ebse i fal n\u00eb sht\u00ebpi i fal dy\u201d; kjo \u00ebsht\u00eb zgjedhje e Ib\u00ebn Tejmijes dhe nx\u00ebn\u00ebsit t\u00eb tij Ib\u00ebn El-Kajim, Allahu i m\u00ebshiroft\u00eb.<a href=\"#_ftn59\" name=\"_ftnref59\"><sup>[59]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"38\">\n<li>N\u00eb dit\u00ebn e xhuma p\u00eblqehet p\u00ebrpjekja n\u00eb lutje, shpeshtimi i saj dhe t\u00eb k\u00ebrkuarit nga Allahu mir\u00ebsit\u00eb e dynjas\u00eb dhe ahiretit, n\u00eb koh\u00ebn kur pranohen lutjet, duke shpresuar q\u00eb ta takoj\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Koha kur pranohen lutjet \u00ebsht\u00eb ve\u00e7ori e dit\u00ebs s\u00eb xhuma. Ebu Hurejra, Allahu qoft\u00eb i k\u00ebnaqur prej tij, p\u00ebrcjell se Pejgamberi, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, e p\u00ebrmendi dit\u00ebn e xhuma dhe tha<em>: \u201cN\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb gjendet nj\u00eb or\u00eb, n\u00ebse e takon nj\u00eb rob mysliman duke u falur (lutur) dhe k\u00ebrkon prej Allahut di\u00e7, Allahu ia jep at\u00eb\u201d<\/em>, dhe pastaj b\u00ebri nj\u00eb shenj\u00eb me dor\u00ebn e tij p\u00ebr t\u00eb treguar se kjo or\u00eb \u00ebsht\u00eb e shkurt\u00ebr.<a href=\"#_ftn60\" name=\"_ftnref60\"><sup>[60]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Dijetar\u00ebt kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb mendime t\u00eb ndryshme p\u00ebr k\u00ebt\u00eb koh\u00eb dhe ato q\u00eb shpresohet t\u00eb jen\u00eb sa m\u00eb af\u00ebr s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs jan\u00eb dy:<a href=\"#_ftn61\" name=\"_ftnref61\"><sup>[61]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Mendimi i par\u00eb: Koha e pranimit \u00ebsht\u00eb n\u00eb or\u00ebn e fundit pas namazit t\u00eb ikindis\u00eb, bazuar n\u00eb hadithin e Profetit, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, i cili tha<em>: \u201cK\u00ebrkojeni at\u00eb n\u00eb or\u00ebn e fundit pas namazit t\u00eb ikindis\u00eb.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn62\" name=\"_ftnref62\"><sup>[62]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Mendimi dyt\u00eb: Koha e pranimit fillon prej momentit kur ulet imami n\u00eb hutbe dhe vazhdon deri kur mbaron namazi, bazuar n\u00eb hadithin e Profetit, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb, i cili tha: <em>\u201cK\u00ebrkojeni at\u00eb prej kur t\u00eb ulet imami e deri kur mbaron namazi.\u201d<\/em><a href=\"#_ftn63\" name=\"_ftnref63\"><sup>[63]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"39\">\n<li>Allahu e fshehu koh\u00ebn e pranimit t\u00eb lutjes n\u00eb dit\u00ebn e xhuma, ashtu si\u00e7 e fshehu nat\u00ebn e Kadrit n\u00eb dhjet\u00eb net\u00ebt e fundit t\u00eb Ramazanit, me q\u00ebllim q\u00eb mysliman\u00ebt t\u00eb lakmojn\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrpiqen n\u00eb k\u00ebrkimin e saj dhe t\u00eb garojn\u00eb n\u00eb mes tyre p\u00ebr n\u00eb vepra t\u00eb mira.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb sikurse e fshehu \u201cemrin e Tij t\u00eb madh tek emrat, e fshehu k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb e Tij n\u00eb adhurime q\u00eb t\u00eb lakmojn\u00eb dhe t\u00eb shkojn\u00eb pas t\u00eb gjitha t\u00eb tjerave, e fshehu zem\u00ebrimin e Tij n\u00eb m\u00ebkate q\u00eb t\u00eb largohen nga t\u00eb gjitha t\u00eb tjerat dhe e fshehu ndodhin\u00eb e Kiametit q\u00eb t\u00eb p\u00ebrpiqen n\u00eb adhurime dhe t\u00eb jen\u00eb t\u00eb kujdessh\u00ebm nga ndodhia e tij.\u201d<a href=\"#_ftn64\" name=\"_ftnref64\"><sup>[64]<\/sup><\/a><\/p>\n<ol start=\"40\">\n<li>N\u00eb dit\u00ebn e xhuma p\u00eblqehet q\u00eb t\u2019i kushtohet koh\u00eb adhurimit dhe t\u00eb lihen anash angazhimet e dynjas\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfitohet hairi dhe bereqeti q\u00eb jan\u00eb n\u00eb t\u00eb, sepse kjo dit\u00eb \u201c\u00ebsht\u00eb dit\u00eb adhurimi, pozita e saj n\u00eb mesin e dit\u00ebve \u00ebsht\u00eb si Ramazani n\u00eb mesin e muajve dhe koha e pranimit t\u00eb lutjeve n\u00eb t\u00eb \u00ebsht\u00eb si nata e Kadrit n\u00eb Ramazan.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Prandaj kush e b\u00ebn nj\u00eb dit\u00eb xhumaje t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb (me adhurimet specifike) dhe pa m\u00ebkate (shp\u00ebton nga m\u00ebkatet e m\u00ebdha), at\u00ebher\u00eb do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb jav\u00eb t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb, kush b\u00ebn nj\u00eb ramazan t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb (me adhurimet specifike) dhe pa m\u00ebkate t\u00eb m\u00ebdha (shp\u00ebton nga m\u00ebkatet e m\u00ebdha), at\u00ebher\u00eb do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb vit t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb, kush b\u00ebn haxh t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb (me adhurimet specifike) dhe pa m\u00ebkate t\u00eb m\u00ebdha (shp\u00ebton nga m\u00ebkatet e m\u00ebdha), at\u00ebher\u00eb do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb.<\/p>\n<p>Pra, dita e xhuma \u00ebsht\u00eb peshorja e jav\u00ebs, Ramazani \u00ebsht\u00eb peshorja e vitit dhe haxhi \u00ebsht\u00eb peshorja e jet\u00ebs.\u201d<a href=\"#_ftn65\" name=\"_ftnref65\"><sup>[65]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>E lusim Allahun q\u00eb t\u00eb na jap\u00eb sukses dhe mbar\u00ebsi p\u00ebr at\u00eb q\u00eb Ai e do dhe At\u00eb e k\u00ebnaq, dhe t\u00eb na b\u00ebj\u00eb nga ata q\u00eb ua pranon veprat dhe t\u00eb na p\u00ebrfshij\u00eb n\u00eb faljen dhe m\u00ebshir\u00ebn e Tij.<\/p>\n<p>Fal\u00ebnderimi i takon Allahut, Zotit t\u00eb bot\u00ebve.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Dr. Muhamed Salih el-Munexhid<\/p>\n<p>Libri \u201cSezonet e adhurimit\u201d ( i p\u00ebrkthyer n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe)<\/p>\n<p>Nga arabishtja: Irfan JAHIU<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Tubim, mbledhje, grumbullim apo bashkim (sh.p.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Shih: Tefsir Kurtubij (18\/97), Ib\u00ebn Kethir (8\/119), Lisanul Arab (8\/58).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Muslimi (856).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> Buhariu (876), Muslimi (855).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Muslimi (854).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Tirmidhiu (3339), dhe hadithin e vler\u00ebsoi t\u00eb dob\u00ebt, nd\u00ebrsa shejh Albani e vler\u00ebsoi si t\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> Shih: Et-Tefsir El-Basit, El-Vahidij (23\/380), Tefsir El-Bagavij (8\/378), Ib\u00ebn Kethir (8\/365).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> Tirmidhiu (1074), shejh Albani e ka vler\u00ebsuar t\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> Shih: El-Mugni, Ib\u00ebn Kudame (4\/426), El-Mexhmua, Imam Neveviu (6\/437) dhe komenti i tij i Sahihul Muslim (8\/19), Fetava Ib\u00ebn Uthejmin (20\/51).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> Buhariu (1986).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> Buhariu (1985), Muslimi (1144).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> Muslimi (1144).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> Zadul Mead, Ib\u00ebn El-Kajim (1\/364).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> I cili ka arritur mosh\u00ebn q\u00eb duhet t\u2019i zbatoj\u00eb urdhrat fetar\u00eb (sh.p.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> Ebu Davud (495), shejh Albani e sakt\u00ebsoi hadithin.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> Shih: El-Mugni, Ib\u00ebn Kudame (2\/376, 3\/218), El-Mexhmua, Imam Neveviu (4\/203,489), El-Insaf, Imam El-Mavardij (2\/300).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> Muslimi (865).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> Ebu Davud (1052), Tirmidhiu (500), Nesaiu (1369), Ib\u00ebn Maxhe (1125), shejh Albani hadithin e sakt\u00ebsoi.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> El-Istidhkar (2\/55).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> El-Istidhkar (2\/56).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> Muslimi (233).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> Shih: Sherh Nevevij ala Muslim (3\/113), El-Mexhmua (7\/382).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> Zadul Mead, Ib\u00ebn El-Kajim (1\/407).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> Zadul Mead, Ib\u00ebn El-Kajim (1\/363).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> Sh\u00ebnon Hakimi (2\/399), hadithi gjendet edhe n\u00eb Sahih El-Xhami\u2019 (6470).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> Imam Bejhakiu n\u00eb Shuabul Iman (2220, 2777), hadithi gjendet edhe n\u00eb Sahih El-Xhami\u2019 (6471), nd\u00ebrsa imam Nesaiu, Bejhakiu dhe Ib\u00ebn El-Kajimi si m\u00eb t\u00eb sakt\u00eb e vler\u00ebsojn\u00eb se hadithi \u00ebsht\u00eb meukuf (zinxhiri p\u00ebrfundon tek sahabiu, &#8211; sh.p.-) dhe zinxhiri i tij p\u00ebrfundon tek Ebu Seid El-Hudrij, Allahu qoft\u00eb i k\u00ebnaqur prej tij.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> Imam Darimiu (3450), si hadith meukuf dhe zinxhiri i p\u00ebrfundon tek Ebu Seid El-Hudrij, Allahu qoft\u00eb i k\u00ebnaqur prej tij.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> Ebu Davudi (1047), Nesaiu (1374), Ib\u00ebn Maxhe (1085), shejh Albani e sakt\u00ebsoi hadithin.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> Bejhakiu n\u00eb El-Kubra (3\/353), shejh Albani e vler\u00ebsoi t\u00eb mire hadithin n\u00eb Es-Sahiha (1407).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> Dita e tepric\u00ebs \u00ebsht\u00eb dita kur i shfaqet Allahu besimtar\u00ebve n\u00eb Xhenet. Allahu thot\u00eb: &#8220;Aty do t\u00eb ken\u00eb \u00e7far\u00eb t\u00eb duan &#8211; e prej Nesh (do t\u00eb ken\u00eb) edhe m\u00eb shum\u00eb.&#8221; (Kaf: 35) Enes ib\u00ebn Malik, Allahu qoft\u00eb i k\u00ebnaqur prej tij, thot\u00eb: &#8220;I paraqitet Allahu besimtar\u00ebve n\u00eb Xhenet \u00e7do xhuma.&#8221;(sh.p.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> Buhariu (858), Muslimi (846).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> Ebu Davud (354), Tirmidhiu (497), Nesaiu (1380), shejh Albani e vler\u00ebsoi t\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> Shih: El-Ihtijarat El-Fik\u2019hije (fq. 17), El-Insaf, Imam El-Merdavij (1\/247).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> Shih: El-Mugni (3\/227), El-Mexhmua (4\/534), Fetava Ib\u00ebn Uthejmin (16\/142).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> Shih: El-Mugni (3\/228), Fetava Ib\u00ebn Baz (12\/406), Fetava Ib\u00ebn Uthejmin (14\/302, 16\/137).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a> P\u00ebr q\u00ebllim \u00ebsht\u00eb pastrim sa t\u00eb mundet i trupit dhe largim i papast\u00ebrtis\u00eb, dhe k\u00ebtu p\u00ebrfshihet edhe prerja e thonjve dhe largimi i qimeve n\u00eb vendet e turpshme dhe n\u00ebnsqetulla, t\u00eb gjitha k\u00ebto jan\u00eb nga pastrimi. (sh.a.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> I lyen me vaj qimet e flok\u00ebve apo t\u00eb mjekr\u00ebs duke i krer\u00eb ato. (sh.a.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> Buhariu (883).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> Ebu Davudi (343), shejh Albani e vler\u00ebsoi t\u00eb mire.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> Buhariu (880), Muslimi (846).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> Buhariu (881), Muslimi (850).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> Buhariu (3211), Muslimi (850).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> Si shembulli: lindja e diellit \u00ebsht\u00eb n\u00eb ora 6 t\u00eb m\u00ebngjesit dhe ezani i xhumas\u00eb thirret n\u00eb ora 13 n\u00eb mesdit\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb n\u00eb mes tyre ka 7 or\u00eb. K\u00ebto 7 or\u00eb i ndan n\u00eb pes\u00eb pjes\u00eb dhe i bie q\u00eb \u00e7do pjes\u00eb t\u00eb jet\u00eb 1 or\u00eb e 40 minuta (7:5=1.4). Pastaj e llogarit prej te lindja e diellit q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb ora 6 dhe e shumon me 1 or\u00eb e 40 minuta dhe del q\u00eb koha e par\u00eb t\u00eb jet\u00eb prej ora 6 e deri n\u00eb ora 7.40. Koha e dyt\u00eb fillon n\u00eb ora 7.40 dhe p\u00ebrfundon n\u00eb 9.20, dhe k\u00ebshtu me radh\u00eb. (sh.p.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\">[44]<\/a> Shih: El-Istidhkar, Ib\u00ebn Abdulbir (2\/6), Fet\u2019hul Barij, Ib\u00ebn Rexheb (8\/100), Fetava Ib\u00ebn Uthejmin (16\/140).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\">[45]<\/a> Ebu Davud (345), Tirmidhiu (496), Nesaiu (1381), Ib\u00ebn Maxhe (1087), hadithi \u00ebsht\u00eb n\u00eb Sahih Et-Tergib (690).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\">[46]<\/a> E p\u00ebrcjell El-Mul\u2019la Alij El-Karij nga disa imam, shih: Mirkatul Mefatih (3\/1035).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\">[47]<\/a> Ebu Davud (345), Tirmidhiu (496), Nesaiu (1381), Ib\u00ebn Maxhe (1087), Sahih Et-Tergib (690).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\">[48]<\/a> Shih: El-Mugni (3\/167).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\">[49]<\/a> Buhariu (6316), Muslimi (763).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\">[50]<\/a> Shih: El-Mugni (3\/164).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\">[51]<\/a> Shih: El-Mexhmua, Imam Neveviu (4\/546).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\">[52]<\/a> Ebu Davud (345), Tirmidhiu (496), Nesaiu (1381), Ib\u00ebn Maxhe (1087), Sahih Et-Tergib (690).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\">[53]<\/a> Shih: Hashijetu Es-Sindij ala sunen Ib\u00ebn Maxhe (1\/338).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\">[54]<\/a> Buhariu (883).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\">[55]<\/a> Muslimi (857).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\">[56]<\/a> Muslimi (881).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref57\" name=\"_ftn57\">[57]<\/a> Buhariu (937), Muslimi (882) dhe shtojca e sh\u00ebnuar \u00ebsht\u00eb e tij.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref58\" name=\"_ftn58\">[58]<\/a> Muslimi (882).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref59\" name=\"_ftn59\">[59]<\/a> Shih: El-Mugni, Ib\u00ebn Kudame (3\/248), Zadul Mead (1\/425).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref60\" name=\"_ftn60\">[60]<\/a> Buhariu (935), Muslimi (852).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref61\" name=\"_ftn61\">[61]<\/a> Zadul Mead (1\/377, 382), Fet\u2019hul Barij, Ib\u00ebn Haxheri (2\/416, 421).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref62\" name=\"_ftn62\">[62]<\/a> Ebu Davudi, (1048), shejh Albani e sakt\u00ebsoi.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref63\" name=\"_ftn63\">[63]<\/a> Muslimi (853).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref64\" name=\"_ftn64\">[64]<\/a> Tefsir El-Bagavij (8\/490).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref65\" name=\"_ftn65\">[65]<\/a> Zadul Mead (1\/386).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Allahu i dalloi krijesat nd\u00ebrmjet tyre n\u00eb vler\u00eb dhe i ngriti disa n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb larta karshi disa t\u00eb tjerave: \u201cZoti yt krijon \u00e7\u2019t\u00eb doj\u00eb dhe zgjedh lirisht&#8230;\u201d (El-Kasas: 67) Disa dit\u00eb dhe muaj i favorizoi karshi disa t\u00eb tjer\u00ebve, dita e xhuma \u00ebsht\u00eb dita m\u00eb e mir\u00eb e jav\u00ebs, dita e Kurbanit Bajramit \u00ebsht\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5075,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,6,67],"tags":[],"class_list":{"0":"post-5074","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-c95-ahlak","8":"category-c96-davet","9":"category-te-zgjedhura"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/shkollaislame.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5074","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/shkollaislame.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/shkollaislame.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shkollaislame.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shkollaislame.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5074"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/shkollaislame.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5074\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5076,"href":"https:\/\/shkollaislame.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5074\/revisions\/5076"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shkollaislame.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5075"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/shkollaislame.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5074"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/shkollaislame.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5074"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/shkollaislame.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5074"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}