Realizimi i teuhidit (nj\u00ebsimit t\u00eb Allahut) dhe p\u00ebrkujdesja p\u00ebr t\u00eb \u00ebsht\u00eb arma m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e besimtarit n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr shejtanit dhe anija m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e shp\u00ebtimit nga e keqja e gjynahut.<\/p>\n
Abdullah ibn Mesudi tregon se nat\u00ebn e Isras\u00eb, kur Pejgamberi (alejhi selam) u ngrit n\u00eb qiell, e ndal\u00ebn te pema Sidretul Munteha dhe iu dhan\u00eb tri gj\u00ebra: pes\u00eb koh\u00ebt e namazit, dy ajetet e fundit t\u00eb sures Bekare dhe falja e gjynaheve t\u00eb m\u00ebdha (shkat\u00ebrruese) atij q\u00eb e adhuron vet\u00ebm Allahun pa i b\u00ebr\u00eb ortak n\u00eb adhurim.[1]<\/sup><\/a><\/p>\n Ebu Derda p\u00ebrcjell se Pejgamberi (alejhi selam) ka th\u00ebn\u00eb: \u201cAllahu thot\u00eb: \u201cKush vjen me nj\u00eb t\u00eb mir\u00eb, do t\u2019i shum\u00ebfishohet deri n\u00eb dhjet\u00eb, bile edhe m\u00eb tep\u00ebr, nd\u00ebrsa kush vjen me nj\u00eb t\u00eb keqe, p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebrblehet me nj\u00eb t\u00eb keqe apo i falet atij. Kush m\u00eb afrohet Mua nj\u00eb p\u00ebll\u00ebmb\u00eb, Un\u00eb i afrohem atij nj\u00eb kut, e kush m\u00eb afrohet Mua nj\u00eb kut, Un\u00eb i afrohem atij nj\u00eb pash, e kush m\u00eb vjen duke ecur, Un\u00eb i afrohem atij duke ngarendur. Kush m\u00eb vjen me gjynahe sa Toka plot dhe m\u00eb ka adhuruar vet\u00ebm Mua, pa m\u00eb p\u00ebrshkruar ortak n\u00eb adhurim, Un\u00eb e takoj at\u00eb po me aq falje.\u201d[2]<\/sup><\/a><\/p>\n Fjala e teuhidit (fjala la ilahe il-lAllah<\/em>) i b\u00ebn dobi n\u00eb Dit\u00ebn e Kiametit atij q\u00eb e shqipton, beson dhe punon me t\u00eb. Pejgamberi (alejhi selam) thot\u00eb: \u201cAllahu n\u00eb Dit\u00ebn e Kiametit e zgjedh nj\u00eb njeri nga umeti im para t\u00eb gjitha krijesave t\u00eb tjera dhe e th\u00ebrret p\u00ebr llogaridh\u00ebnie. P\u00ebrpara i shtrihen n\u00ebnt\u00ebdhjet\u00eb e n\u00ebnt\u00eb regjistra, \u00e7do regjist\u00ebr \u00ebsht\u00eb i madh sa larg\u00ebsia e shikimit. M\u00eb pas i thuhet atij: \u2018A mohon di\u00e7ka nga kjo q\u00eb gjendet n\u00eb regjistra? A t\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb padrejt\u00ebsi melaqet e Mia t\u00eb angazhuara me regjistrimin e veprave?\u201d Robi thot\u00eb: \u2018Jo o Zot.\u2019 Allahu thot\u00eb: \u2018A ke ndonj\u00eb justifikim?\u2019 Robi thot\u00eb: \u2018Jo o Zot.\u2019 Allahu thot\u00eb: \u2018P\u00ebrkundrazi, ti te Ne e ke nj\u00eb t\u00eb mir\u00eb dhe sot nuk do t\u00eb t\u00eb t\u00eb b\u00ebhet padrejt\u00ebsi.\u2019 E sjellin nj\u00eb kart\u00eb ku n\u00eb t\u00eb shkruan \u2018esh-hedu en la ilahe il-lAllah ue esh-hedu enne Muhameden abduhu ue resuluhu\u2019<\/em>. Allahu thot\u00eb: \u2018Sille peshoren t\u00ebnde (q\u00eb do t\u00eb peshohen n\u00eb t\u00eb veprat e tua t\u00eb k\u00ebqija q\u00eb gjenden n\u00eb ata regjistra dhe kjo kart\u00eb).\u2019 Robi thot\u00eb: \u2018O Zot, kjo kart\u00eb nuk mund t\u2019u afrohet gjith\u00eb k\u00ebtyre regjistrave?\u2019 Allahu thot\u00eb: \u2018Ty nuk t\u00eb b\u00ebhet padrejt\u00ebsi.\u2019 Vendosen regjistrat n\u00eb nj\u00ebrin krah t\u00eb peshores dhe karta n\u00eb krahun tjet\u00ebr t\u00eb peshores dhe, me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, krahu i peshores me regjistrat shkon p\u00ebrpjet\u00eb, nd\u00ebrsa krahu i peshores me kart\u00ebn bie posht\u00eb sepse peshon m\u00eb r\u00ebnd\u00eb. Me emrin e Allahut nuk mund t\u00eb peshohet asgj\u00eb dhe t\u00eb jet\u00eb ekuivalent.\u201d[3]<\/sup><\/a><\/p>\n Pra, realizimi i teuhidit dhe largimi nga \u00e7do gj\u00eb q\u00eb e njollos at\u00eb ia b\u00ebn t\u00eb mundshme njeriut, me lejen e Allahut, ta realizoj\u00eb k\u00ebt\u00eb grad\u00eb.<\/p>\n Ibn el-Kajimi, Allahu e m\u00ebshiroft\u00eb, thot\u00eb: \u201cAtyre, q\u00eb e nj\u00ebsojn\u00eb Allahun drejt dhe nuk e njollosin besimin e tyre me shirk, u falen disa vepra q\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt nuk jan\u00eb si ata, nuk u falen. Po qe se njeriu, i cili e ka adhuruar Allahun pa i b\u00ebr\u00eb ortak n\u00eb asnj\u00eb lloj adhurimi, e takon Allahun me gjynahe sa Toka, Allahu e pret at\u00eb po me aq falje. K\u00ebt\u00eb privilegj nuk e arrin ai q\u00eb ka mang\u00ebsi n\u00eb teuhidin e tij. Teuhidi i past\u00ebr, q\u00eb nuk njolloset me ndonj\u00eb lloj t\u00eb shirkut, nuk l\u00eb asnj\u00eb gjynah, sepse ky teuhid n\u00eb vete p\u00ebrmban dashurin\u00eb e Allahut t\u00eb Vet\u00ebm, madh\u00ebshtimin e Tij, frik\u00ebn ndaj Tij dhe shpres\u00ebn e Tij, gj\u00eb q\u00eb e detyron shlyerjen e gjynaheve, edhe n\u00ebse jan\u00eb ato sa Toka. F\u00eblliq\u00ebsira e gjynaheve kalon sepse shtyt\u00ebsi q\u00eb e fshin at\u00eb f\u00eblliq\u00ebsir\u00eb \u00ebsht\u00eb aq i fort\u00eb saq\u00eb nuk mund t\u00eb rezistoj\u00eb.\u201d[4]<\/sup><\/a><\/p>\n Disa prej nesh mund t\u00eb pyesim: \u00c7far\u00eb vlere ka teuhidi? P\u00ebrse aq shum\u00eb duhet larguar nga shirku? K\u00ebtyre pyetjeve u p\u00ebrgjigjet Ibn el-Kajimi i cili thot\u00eb: \u201cDije se ai q\u00eb k\u00ebmb\u00ebngul n\u00eb gjynahe, asnj\u00ebher\u00eb nuk mund ta realizoj\u00eb teuhidin e plot\u00eb q\u00eb mos t\u2019i p\u00ebrshkruaj\u00eb ortak Allahut n\u00eb asgj\u00eb dhe ta mohoj\u00eb shirkun n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Nuk mundet ai q\u00eb \u00ebsht\u00eb i dh\u00ebn\u00eb pas gjynaheve t\u00eb m\u00ebdha dhe ai q\u00eb k\u00ebmb\u00ebngul\u00eb n\u00eb gjynahet e vogla t\u00eb ken\u00eb teuhid t\u00eb past\u00ebr dhe t\u00eb mos bien n\u00eb ndonj\u00eb lloj t\u00eb shirkut. Kjo \u00ebsht\u00eb e pashmangshme. Nuk duhet t\u00eb merren n\u00eb konsiderat\u00eb fjal\u00ebt e polemizuesit q\u00eb nuk ka hise n\u00eb veprat e zemr\u00ebs, madje zemr\u00ebn e ka t\u00eb fort\u00eb si guri apo edhe m\u00eb t\u00eb ngurt\u00eb, nuk duhet t\u00eb merren n\u00eb konsiderat\u00eb fjal\u00ebt e tij kur thot\u00eb: \u2018P\u00ebrse gjynahqari nuk paska mund\u00ebsi t\u00eb ket\u00eb teuhid t\u00eb plot\u00eb? \u00c7ka e b\u00ebn\u00eb t\u00eb pamundur k\u00ebt\u00eb?\u2019 Sikur t\u00eb supozonte q\u00eb mund t\u00eb ndodh\u00eb realisht (d.m.th. q\u00eb gjynahqari t\u00eb mos bjer\u00eb n\u00eb ndonj\u00eb lloj t\u00eb shirkut), megjithat\u00eb kjo nuk n\u00ebnkupton q\u00eb r\u00ebnia e tij n\u00eb ndonj\u00eb lloj t\u00eb shirkut do t\u00eb jet\u00eb e pashmangshme. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb shkak l\u00ebre k\u00ebt\u00eb zem\u00ebr t\u00eb sprovuar me polemik\u00ebn dhe injoranc\u00ebn e saj. Dije q\u00eb k\u00ebmb\u00ebngulja n\u00eb m\u00ebkate e detyron vetvetiu zemr\u00ebn t\u00eb ket\u00eb frik\u00eb dik\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebrve\u00e7 Allahut, shpres\u00ebn ta lidh\u00eb me dik\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebrve\u00e7 Allahut, dashurin\u00eb ta lidh\u00eb me dik\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebrve\u00e7 Allahut, t\u2019i p\u00ebrulet dhe t\u2019i mb\u00ebshtetet dikujt tjet\u00ebr p\u00ebrve\u00e7 Allahut, e kjo ta \u00e7oj\u00eb t\u00eb zhytet n\u00eb detet e shirkut. Gjykuesi n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast \u00ebsht\u00eb vet\u00eb njeriu i cili e njeh veten e tij, normalisht n\u00ebse ka mendje. Posht\u00ebrsia e gjynaheve patjet\u00ebr e prek zemr\u00ebn, derisa i mbjellin frik\u00eb ndaj dikujt tjet\u00ebr p\u00ebrpos Allahut, gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb shirk dhe i mbjell dashuri p\u00ebr dik\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebrpos Allahut. K\u00ebrkimi i ndihm\u00ebs prej dikujt tjet\u00ebr p\u00ebrpos Allahut (n\u00eb gj\u00ebrat q\u00eb duhet t\u00eb k\u00ebrkohen ve\u00e7 prej Allahut) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej shkaqeve q\u00eb e \u00e7ojn\u00eb deri te q\u00ebllimi i tij; k\u00ebshtu q\u00eb vepra e tij nuk b\u00ebhet me Allahun dhe p\u00ebr Allahun. Ky \u00ebsht\u00eb realiteti i shirkut. Po, ka mund\u00ebsi ta posedoj\u00eb teuhidin e Ebu Xhehlit dhe adhuruesve t\u00eb idhujve, e ai \u00ebsht\u00eb teuhidi rububije (nj\u00ebsimi i Allahu n\u00eb veprimtarin\u00eb e Tij), q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se ti e pohon q\u00eb nuk ka krijues tjet\u00ebr p\u00ebrpos Allahut. Po ta kishte shp\u00ebtuar dik\u00eb ky lloj i teuhidit si i vet\u00ebm, do t\u2019i shp\u00ebtonte adhuruesit e idhujve, por \u00e7\u00ebshtja lidhet me teuhidin uluhije (nj\u00ebsimin e Allahut n\u00eb adhurim) i cili \u00ebsht\u00eb dallues n\u00eb mes idhujtar\u00ebve dhe besimtar\u00ebve. Sidoqoft\u00eb, q\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb se ai i cili nuk i b\u00ebn Allahut ortak n\u00eb asgj\u00eb dhe teuhidi i tij \u00ebsht\u00eb i plot\u00eb, e pamundur \u00ebsht\u00eb ta takoj\u00eb Allahu me gjynahe sa Toka, duke k\u00ebmb\u00ebngulur n\u00eb to dhe pa u penduar prej tyre, sepse teuhidi i plot\u00eb n\u00ebnkupton q\u00eb dashurin\u00eb, p\u00ebruljen, n\u00ebnshtrimin, frik\u00ebn dhe shpres\u00ebn e tij t\u00eb gjitha i ka t\u00eb lidhura p\u00ebr Allahun e Madh\u00ebrish\u00ebm.\u201d[5]<\/sup><\/a><\/p>\n Realizimi i teuhidit e skalit sjelljen e myslimanit deri n\u00eb at\u00eb nivel saq\u00eb shpirti i tij e refuzon gjynahun dhe ndien n\u00eb vete q\u00eb dashuria e tij p\u00ebr Allahun, p\u00ebrulja dhe nevoja e tij p\u00ebr Allahun e b\u00ebjn\u00eb at\u00eb q\u00eb mos t\u2019u afrohet ndalesave apo t\u2019i tejkaloj\u00eb kufijt\u00eb. Edhe at\u00ebher\u00eb kur bie n\u00eb ndonj\u00eb gjynah, shum\u00eb shpejt kthjellet dhe zgjohet nga pakujdesia.<\/p>\n Disa njer\u00ebz e p\u00ebrfytyrojn\u00eb dhe e ekzagjerojn\u00eb n\u00eb kuptim duke menduar se argumentet fetare q\u00eb flasin rreth faljes s\u00eb Allahut p\u00ebr besimtar\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt nuk i p\u00ebrshkruajn\u00eb Allahut ortak, jan\u00eb d\u00ebshmi p\u00ebr pafaj\u00ebsin\u00eb dhe \u00e7ilt\u00ebrsin\u00eb e tyre dhe se ata i p\u00ebrfshin falja e Allahut p\u00ebrher\u00eb, t\u00eb gjall\u00eb dhe t\u00eb vdekur. Ky mendim nuk \u00ebsht\u00eb i v\u00ebrtet\u00eb, p\u00ebrndryshe \u00e7far\u00eb kuptimi do t\u00eb ken\u00eb argumentet e sakta q\u00eb tregojn\u00eb se besimtar\u00ebt d\u00ebnohen n\u00eb zjarr sipas veprave t\u00eb tyre edhe pse ata d\u00ebshmojn\u00eb la ilahe il-lAllah<\/em> dhe nuk i b\u00ebjn\u00eb ortak Allahut n\u00eb adhurim! Kjo tregon q\u00eb kuptimi i teuhidit, realizimi i tij dhe mohimi i shirkut \u00ebsht\u00eb m\u00eb i larg\u00ebt dhe m\u00eb i thell\u00eb se k\u00ebndv\u00ebshtrimi i shkurt\u00ebr q\u00eb ata e shohin.<\/p>\n Kuptimi i teuhidit dhe i shirkut nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje m\u00eb t\u00eb mir\u00eb se bot\u00ebkuptimet fetare t\u00eb tjera q\u00eb i ka p\u00ebrfshir\u00eb mjegullnaja dhe ndryshku dhe mbi to kan\u00eb nisur t\u00eb dominojn\u00eb mendimet e njer\u00ebzve dhe tekat e tyre.<\/p>\n Ibn el-Kajimi, Allahu e m\u00ebshiroft\u00eb, thot\u00eb: \u201cNe nuk themi q\u00eb nuk hyn n\u00eb zjarr askush nga ithtar\u00ebt e teuhidit, bile shum\u00eb prej tyre do t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb zjarr shkaku i gjynaheve t\u00eb tyre dhe do t\u00eb nd\u00ebshkohen sipas gjynaheve t\u00eb tyre e pastaj do t\u00eb dalin prej aty. Nuk ka kund\u00ebrshtim mes dy \u00e7\u00ebshtjeve p\u00ebr at\u00eb q\u00eb i lexon argumentet q\u00eb i p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb her\u00ebt.\u201d[6]<\/sup><\/a><\/p>\n Kur do ta kuptosh k\u00ebt\u00eb realitet, shpalle bojkotin t\u00ebnd ndaj atyre bot\u00ebkuptimeve t\u00eb ngurta q\u00eb ithtar\u00ebt e saj e paramendojn\u00eb veten q\u00eb jan\u00eb t\u00eb past\u00ebr nga shirku dhe jan\u00eb realizues t\u00eb teuhidit, ve\u00e7 pse jan\u00eb larguar nga disa dukuri t\u00eb caktuara apo i ruajn\u00eb disa shprehje t\u00eb p\u00ebrcaktuara, apo ve\u00e7 pse kan\u00eb lindur n\u00eb ndonj\u00eb vend besimtar dhe familjarisht jan\u00eb t\u00eb lidhur me besimtar\u00eb!<\/p>\n Kur do t\u00eb vet\u00ebdijesohesh q\u00eb ke nevoj\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr ta realizuar dhe v\u00ebrtetuar teuhidin n\u00eb zem\u00ebr, do ta kuptosh q\u00eb teuhidi ka nivele dhe grad\u00eb, e ky realitet do t\u00eb t\u00eb nxit\u00eb t\u00eb garosh dhe t\u00eb lart\u00ebsohesh n\u00eb ato nivele.<\/p>\n Ibn el-Kajimi, Allahu e m\u00ebshiroft\u00eb, thot\u00eb: \u201cDije q\u00eb rrezet e fjal\u00ebs \u2018la ilahe il-lAllah\u2019 i shkap\u00ebrderdhin err\u00ebsirat e gjynaheve sipas fuqis\u00eb dhe dob\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre. Ato rreze b\u00ebjn\u00eb drit\u00eb dhe njer\u00ebzit dallohen mes vete n\u00eb p\u00ebrfshirjen e asaj drite sipas fuqis\u00eb dhe dob\u00ebsis\u00eb s\u00eb saj q\u00eb e di ve\u00e7 Allahu; ka njer\u00ebz q\u00eb drit\u00ebn e fjal\u00ebs \u2018la ilahe il-lAllah\u2019 n\u00eb zemr\u00ebn e tyre e kan\u00eb si drita e diellit, disa t\u00eb tjer\u00eb e kan\u00eb si ylli shndrit\u00ebs, disa t\u00eb tjer\u00eb e kan\u00eb si flakadani i madh, disa si kandili q\u00eb ndri\u00e7on e disa si kandili q\u00eb b\u00ebn pak drit\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb shkak n\u00eb Dit\u00ebn e Kiametit shfaqet drit\u00eb q\u00eb ndri\u00e7on para tyre dhe n\u00eb t\u00eb djatht\u00ebn e tyre sipas drit\u00ebs s\u00eb fjal\u00ebs \u2018la ilahe il-lAllah\u2019 q\u00eb e kan\u00eb n\u00eb zemrat e tyre, nd\u00ebrsa sasia e drit\u00ebs n\u00eb zem\u00ebr varet nga dija, vepra, njohja dhe gjendja q\u00eb e ka p\u00ebr k\u00ebt\u00eb fjal\u00eb.\u201d[7]<\/sup><\/a><\/p>\n Ashtu si dallohen besimtar\u00ebt n\u00eb mes vete n\u00eb shkall\u00ebn e drit\u00ebs s\u00eb k\u00ebsaj fjale n\u00eb zemrat e tyre, ashtu dallojn\u00eb rezultatet dhe frytet e teuhidit n\u00eb dynja dhe ahiret.<\/p>\n Ibn el-Kajimi, Allahu e m\u00ebshiroft\u00eb, e qart\u00ebson k\u00ebt\u00eb duke th\u00ebn\u00eb: \u201cSa her\u00eb q\u00eb rritet dhe forcohet drita e k\u00ebsaj fjale, ajo i djeg dyshimet dhe epshet sipas fuqis\u00eb dhe forc\u00ebs s\u00eb vet, derisa vjen n\u00eb nj\u00eb gjendje q\u00eb \u00e7do dyshim, epsh dhe gjynah q\u00eb i del p\u00ebrball\u00eb vet\u00ebm se e djeg. Kjo \u00ebsht\u00eb gjendja e atij q\u00eb \u00ebsht\u00eb i sinqert\u00eb n\u00eb teuhidin e tij, i cili nuk i ka p\u00ebrshkruar ortak Allahut n\u00eb adhurim. Cilido gjynah, dyshim apo epsh q\u00eb i afrohet k\u00ebsaj drite, ajo vet\u00ebm se e djeg at\u00eb. Qielli i imanit t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb i mbrojtur me yje nga vjedh\u00ebsit e t\u00eb mirave t\u00eb tij, e vjedh\u00ebsi arrin t\u00eb marr\u00eb nga ato t\u00eb mira at\u00ebher\u00eb kur njeriun e kaplon shkujdesja, gj\u00eb q\u00eb njeriu e ka n\u00eb natyr\u00eb dhe patjet\u00ebr q\u00eb i ndodh\u00eb \u00e7dokujt, por, kur kthjellet dhe e kupton se \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb vjedhur prej tij, at\u00ebher\u00eb i shp\u00ebton t\u00eb mirat nga vjedh\u00ebsi i tij, apo arrin t\u2019i dyfishoj\u00eb ato me p\u00ebrfitimin e tij. Ai gjithnj\u00eb \u00ebsht\u00eb i till\u00eb me vjedh\u00ebsit prej xhindeve dhe njer\u00ebzve dhe nuk \u00ebsht\u00eb sikur ai q\u00eb i hap thesaret e tij dhe i l\u00eb ata t\u00eb veprojn\u00eb \u00e7far\u00eb t\u00eb duan.\u201d[8]<\/sup><\/a><\/p>\n Andaj, t\u00eb kujdesemi ta realizojm\u00eb teuhidin n\u00eb zemrat tona, t\u2019i mbushim ato me dashurin\u00eb p\u00ebr Allahun dhe madh\u00ebrimin e Tij, ta largojm\u00eb \u00e7do lidhje q\u00eb na lidh me dik\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebrpos Allahut dhe mos t\u2019i drejtohemi dikujt tjet\u00ebr p\u00ebrve\u00e7 Allahut.<\/p>\n DR. MUHAMED ED DUVEJSH<\/p>\n Nga arabishtja: Irfan JAHIU<\/p>\n PJES\u00cb NGA LIBRI \u201cRRUGA E SHP\u00cbTIMIT NGA E KEQJA E GJYNAHUT\u201d<\/p>\n (Libri \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrkthyer n\u00eb shqip)<\/p>\n [1]<\/a> Muslimi (244).<\/p>\n [2]<\/a> Muslimi (2677), Ahmedi (5\/172).<\/p>\n [3]<\/a> Tirmidhiu (2639), Ahmedi (2\/213), Ibn Maxhe (4300).<\/p>\n [4]<\/a> Igathetu el-Lehfan (1\/63).<\/p>\n [5]<\/a> Medarixhus Salikin (1\/354-355).<\/p>\n [6]<\/a> Medarixhus Salikin (1\/358).<\/p>\n