Fal\u00ebnderimi i takon Allahut, Zotit t\u00eb bot\u00ebve, lavd\u00ebrimi dhe paqja e Allahut qofshin p\u00ebr t\u00eb D\u00ebrguarin e Allahut, Muhamedin, birin e Abdullahut, besnikun dhe t\u00eb sinqertin.<\/p>\n
Dob\u00ebsia dhe e meta jan\u00eb prej vetive t\u00eb pandashme t\u00eb njeriut, ato nuk t\u00ebrhiqen prej tij p\u00ebrderisa t\u00eb jet\u00eb gjall\u00eb. E v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb se m\u00ebsimi, pjekuria dhe p\u00ebrvoja e p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb sjelljen e njeriut, megjithat\u00eb nuk e largojn\u00eb mund\u00ebsin\u00eb e r\u00ebnies s\u00eb tij n\u00eb gabim.<\/p>\n
Nuk ka nevoj\u00eb t\u00eb mendohemi shum\u00eb dhe t\u00eb japim mund shtes\u00eb p\u00ebr ta zbuluar dob\u00ebsin\u00eb dhe t\u00eb met\u00ebn te njeriu, sepse, po qe se i v\u00ebshtrojm\u00eb veprimet e tij, ato na e d\u00ebshmojn\u00eb.<\/p>\n
Mund ta v\u00ebresh dob\u00ebsin\u00eb dhe mang\u00ebsin\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb leximit t\u00eb ndonj\u00eb libri t\u00eb shkruar nga ndonj\u00eb dijetar i fikhut (jurisprudenc\u00ebs islame), nga ndonj\u00eb mendimtar, p\u00ebrgjat\u00eb shqyrtimit t\u00eb ndonj\u00eb vepre letrare, apo punimi artistik.<\/p>\n
Ato mund t\u2019i v\u00ebresh edhe n\u00eb pun\u00ebn e mjeshtrit q\u00eb e punon n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb t\u00ebnde, n\u00eb makin\u00ebn t\u00ebnde, apo n\u00eb ndonj\u00eb prej mjeteve t\u00eb tua.<\/p>\n
I v\u00ebren tek an\u00ebtar\u00ebt e familjes, n\u00eb jet\u00ebn dhe personalitetin e tyre, n\u00eb t\u00eb ngr\u00ebn\u00ebt dhe t\u00eb pir\u00ebt e tyre.<\/p>\n
Po ashtu, i v\u00ebren n\u00eb projekte dhe programe fetare dhe shoq\u00ebrore, pavar\u00ebsisht mundit q\u00eb e japin njer\u00ebzit t\u00eb arrihet deri te p\u00ebrkryerja e tyre. I v\u00ebren n\u00eb projektet ekonomike dhe tregtare, si dhe n\u00eb pun\u00ebt e sektorit privat dhe t\u00eb atij publik.<\/p>\n
Andaj, themi se r\u00ebnia n\u00eb gabim \u00ebsht\u00eb veti njer\u00ebzore, \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e natyr\u00ebs s\u00eb njeriut dhe form\u00ebsimit t\u00eb tij, pavar\u00ebsisht arritjes s\u00eb tij n\u00eb dijeni, iman dhe devotshm\u00ebri.<\/p>\n
Ebu Hurejra tregon q\u00eb Pejgamberi, alejhi selam, ka th\u00ebn\u00eb: \u201cPasha At\u00eb, q\u00eb n\u00eb Dor\u00ebn e Tij \u00ebsht\u00eb shpirti im, po qe se nuk b\u00ebni gjynahe, Allahu do t\u2019ju z\u00ebvend\u00ebsoj\u00eb me popuj t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb cil\u00ebt b\u00ebjn\u00eb gjynahe e m\u00eb pas i k\u00ebrkojn\u00eb falje Allahut dhe Ai do t\u2019i fal\u00eb ata.\u201d[2]<\/sup><\/a><\/p>\n N\u00eb momentin e vdekjes, Ebu Ejub el Ensariu\u00a0 tha: \u201cDeri m\u00eb tani nuk ju kam treguar p\u00ebr di\u00e7ka q\u00eb e pata d\u00ebgjuar nga Pejgamberi, alejhi selam; e d\u00ebgjova Pejgamberin, alejhi selam, t\u00eb thot\u00eb: \u2018Po qe se ju nuk b\u00ebni gjynahe, Allahu do t\u00eb sjell\u00eb popuj t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb cil\u00ebt do t\u00eb b\u00ebjn\u00eb gjynahe dhe Allahu do t\u2019i fal\u00eb ata.\u2019 \u201d[3]<\/sup><\/a><\/p>\n K\u00ebto udh\u00ebzime profetike nuk jan\u00eb thirrje prej Pejgamberit, alejhi selam, p\u00ebr umetin p\u00ebr t\u2019i n\u00ebnvler\u00ebsuar gjynahet dhe gabimet, por jan\u00eb vet\u00ebm v\u00ebrtetim i gjenetik\u00ebs njer\u00ebzore dhe qart\u00ebsim p\u00ebr natyr\u00ebn e njeriut.<\/p>\n Gabimi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb e begat\u00eb njer\u00ebzore nga e cila njeriu p\u00ebrfiton dhe i kupton shum\u00eb nga dob\u00ebsit\u00eb dhe t\u00eb metat e tij. N\u00ebp\u00ebrmjet gabimit njeriut i shpalosen rrug\u00ebt t\u00eb cilat e pengojn\u00eb t\u00eb arrij\u00eb deri te synimi i tij, i qart\u00ebsohen rregulla t\u00eb shumta si ta menaxhoj\u00eb jet\u00ebn e tij dhe tipare si t\u2019i trajtoj\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n Kur gabimin e v\u00ebshtrojm\u00eb nga k\u00ebndi i p\u00ebrshkrimit t\u00eb tij si m\u00ebsim, inspirim dhe udh\u00ebheq\u00ebs kah e v\u00ebrteta, nuk duhet t\u00eb mashtrohemi ta harrojm\u00eb realitetin se ai p\u00ebrmban shum\u00eb d\u00ebme dhe \u00ebsht\u00eb zanafill\u00eb e shum\u00eb problemeve. M\u00ebsimi q\u00eb merret prej gabimit, nuk n\u00ebnkupton q\u00eb \u00ebsht\u00eb mir\u00ebsi e kulluar, sepse p\u00ebr shum\u00eb gabime vlejn\u00eb fjal\u00ebt e Allahut q\u00eb i p\u00ebrmendi p\u00ebr alkoolin dhe bixhozin: \u201c…ato sjellin d\u00ebme t\u00eb m\u00ebdha (gjynahe), por edhe dobi p\u00ebr njer\u00ebzit. Megjithat\u00eb, d\u00ebmi i tyre \u00ebsht\u00eb m\u00eb i madh se dobia\u2026\u201d (El-Bekare: 219)<\/p>\n P\u00ebrfitimi q\u00eb vjen nga gabimi nuk duhet t\u00eb na mashtroj\u00eb e t\u00eb b\u00ebhemi tolerant\u00eb karshi tij e as ta justifikojm\u00eb veten kur t\u00eb biem n\u00eb t\u00eb apo t\u2019i n\u00ebnvler\u00ebsojm\u00eb pasojat e tij.<\/p>\n Njeriu nuk shp\u00ebton nga r\u00ebnia n\u00eb gabime, n\u00eb forma t\u00eb ndryshme dhe n\u00eb sfera t\u00eb shumta, megjithat\u00eb fushat e gabimit mundemi t\u2019i prezantojm\u00eb p\u00ebrmes dy dimensioneve kryesore, t\u00eb cilat jan\u00eb:<\/p>\n Dimensioni i par\u00eb: Gabimet q\u00eb b\u00ebhen ndaj Allahut t\u00eb Madh\u00ebrish\u00ebm:<\/p>\n Prej kur Allahu e krijoi Ademin ekziston konflikt i vazhduesh\u00ebm n\u00eb mes t\u00eb shejtanit dhe Ademit dhe bijve t\u00eb tij. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shejtani e joshi Ademin dhe Hav\u00ebn, i nxiti t\u00eb gabojn\u00eb ndaj Allahut dhe h\u00ebngr\u00ebn nga pema q\u00eb e kishin t\u00eb ndaluar t\u00eb hanin prej saj. Kjo ishte arsyeja q\u00eb Allahu i zbriti Ademin dhe Hav\u00ebn n\u00eb Tok\u00eb, prej aty ku e kishin zanafill\u00ebn e krijimit t\u00eb tyre, q\u00eb t\u00eb jen\u00eb m\u00ebk\u00ebmb\u00ebs n\u00eb t\u00eb.<\/p>\n Shejtani u betua se do ta marr\u00eb \u00e7do rrug\u00eb t\u00eb mundshme dhe do ta zbukuroj\u00eb \u00e7do der\u00eb p\u00ebr ta mashtruar birin e Ademit. Allahu p\u00ebr kurth\u00ebn e shejtanit thot\u00eb: \u201cAi tha: \u2018P\u00ebr shkak se Ti m\u00eb flake tej, un\u00eb do t\u2019u z\u00eb prit\u00eb njer\u00ebzve n\u00eb rrug\u00ebn T\u00ebnde t\u00eb drejt\u00eb e do t\u2019u qasem atyre nga p\u00ebrpara dhe nga mbrapa, nga e djathta dhe nga e majta, e k\u00ebshtu Ti do t\u00eb v\u00ebresh se shumica prej tyre nuk t\u00eb jan\u00eb mir\u00ebnjoh\u00ebs!\u2019 \u201d (El-Earaf: 16-17)<\/p>\n Pas p\u00ebrshkrimit t\u00eb rr\u00ebfimit t\u00eb Ademit dhe shejtanit, Allahu e paralajm\u00ebroi t\u00eb birin e Ademit nga intrigat dhe joshjet e shejtanit. Allahu thot\u00eb: \u201cO bijt\u00eb e Ademit, le t\u00eb mos ju mashtroj\u00eb kurrsesi djalli, ashtu si i nxori prind\u00ebrit tuaj nga Xheneti, duke ua zhveshur rrobat p\u00ebr t\u2019iu dukur vendet e turpshme! Ai dhe shpura e tij ju sheh, prej nga ju nuk i shihni ata. Ne i kemi b\u00ebr\u00eb djajt\u00eb t\u00eb af\u00ebrm t\u00eb atyre q\u00eb nuk besojn\u00eb.\u201d (El-Earaf: 27)<\/p>\n I biri i Ademit gabimin e tij ndaj Allahut e shfaq p\u00ebrmes m\u00ebkatit, ose duke e l\u00ebn\u00eb nj\u00eb obligim fetar, ose duke e b\u00ebr\u00eb nj\u00eb ndales\u00eb.<\/p>\n Robi duhet t\u00eb kujdeset p\u00ebr kufijt\u00eb e Allahut, t\u00eb jet\u00eb vigjilent n\u00eb vazhdim\u00ebsi nga r\u00ebnia n\u00eb gjynah dhe zemra e tij ta ndiej\u00eb gjynahun si t\u00eb madh karshi Krijuesit dhe Zot\u00ebris\u00eb s\u00eb tij, pavar\u00ebsisht gjynahut a \u00ebsht\u00eb i vog\u00ebl apo i madh. Njeriut jo \u00e7doher\u00eb i jepet mund\u00ebsia p\u00ebr t\u2019u penduar, nganj\u00ebher\u00eb i jepet mbar\u00ebsi t\u00eb pendohet e nganj\u00ebher\u00eb jo, por edhe pendimi i tij mund t\u00eb pranohet dhe t\u00eb refuzohet, shkaku i josinqeritetit n\u00eb t\u00eb.<\/p>\n Andaj, i biri i Ademit n\u00ebse bie n\u00eb gjynah, le t\u00eb ket\u00eb kujdes nga n\u00ebnvler\u00ebsimi dhe p\u00ebrbuzja e gabimit, duke u justifikuar se njeriu nuk mund t\u00eb shp\u00ebtoj\u00eb nga r\u00ebnia n\u00eb gabim.<\/p>\n Dimensioni i dyt\u00eb: Gabimet q\u00eb b\u00ebhen ndaj vetes dhe ndaj t\u00eb tjer\u00ebve:<\/p>\n Ky lloj i dimensionit portretizohet n\u00eb gabimet tona me veten dhe me njer\u00ebzit. Gjurm\u00ebt negative t\u00eb k\u00ebtyre gabimeve jan\u00eb t\u00eb shprehura duksh\u00ebm te njeriu dhe te jeta e tij, sepse shumica e d\u00ebshtimeve q\u00eb njer\u00ebzit i p\u00ebrjetojn\u00eb dhe bien n\u00eb to, pik\u00ebnisjen e kan\u00eb pik\u00ebrisht te gabimet q\u00eb i veprojn\u00eb.<\/p>\n D\u00ebshtimi i nx\u00ebn\u00ebsit n\u00eb m\u00ebsime nganj\u00ebher\u00eb vjen si rrjedhoj\u00eb e b\u00ebrjes gabim n\u00eb zgjedhjen e drejtimit q\u00eb nuk u p\u00ebrshtatet prirjeve dhe aft\u00ebsive t\u00eb tij, ose vjen si rrjedhoj\u00eb e p\u00ebrtes\u00ebs n\u00eb dh\u00ebnien e mundit dhe p\u00ebrgatitjes.<\/p>\n Gabimet e b\u00ebra n\u00eb pun\u00eb, sikur mosnjohja e mir\u00eb e pun\u00ebs, mosangazhimi i mjaftuesh\u00ebm apo mungesa e sukseseve t\u00eb mjaftueshme, nganj\u00ebher\u00eb jan\u00eb shkak p\u00ebr disa persona t\u2019i humbin bizneset dhe vendet e pun\u00ebs.<\/p>\n Aq m\u00eb tep\u00ebr, ata t\u00eb cil\u00ebt pretendojn\u00eb se u \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb ndonj\u00eb form\u00eb e padrejt\u00ebsis\u00eb n\u00eb fush\u00ebveprimin e pun\u00ebs apo m\u00ebsimit, nj\u00eb prej shkaqeve kryesore q\u00eb u \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb padrejt\u00ebsi ka qen\u00eb menaxhimi dhe ushtrimi i keq i pun\u00ebs nga shumica e tyre. Kur nj\u00eb individ vihet n\u00eb situat\u00eb t\u2019i b\u00ebhet padrejt\u00ebsi, kjo nuk n\u00ebnkupton q\u00eb \u00e7doher\u00eb \u00ebsht\u00eb i pafajsh\u00ebm plot\u00ebsisht, sepse shum\u00eb nga format e padrejt\u00ebsis\u00eb vijn\u00eb si pasoj\u00eb e teprimit n\u00eb d\u00ebnim (duke e d\u00ebnuar m\u00eb shum\u00eb se q\u00eb e meriton), apo, t\u00eb pakt\u00ebn, vijn\u00eb si pasoj\u00eb e gabimeve q\u00eb kan\u00eb buruar nga vet\u00eb i d\u00ebmtuari.<\/p>\n E nj\u00ebjta dukuri mund t\u00eb v\u00ebrehet edhe te raportet nd\u00ebrmjet bashk\u00ebshort\u00ebve. Te shumica q\u00eb kan\u00eb d\u00ebshtuar n\u00eb jet\u00ebn e tyre bashk\u00ebshortore, shkaku ka qen\u00eb r\u00ebnia n\u00eb gabime t\u00eb thella q\u00eb nga fillimi i martes\u00ebs me zgjedhjen e gabuar t\u00eb partnerit t\u00eb jet\u00ebs, apo ka qen\u00eb keqmenaxhimi i jet\u00ebs bashk\u00ebshortore si n\u00eb rastin e d\u00ebshtimit p\u00ebr t\u2019i mb\u00ebrthyer krizat n\u00eb mes tyre, apo ka qen\u00eb paaft\u00ebsia p\u00ebr t\u2019i trajtuar problemet q\u00eb lindin n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb bashk\u00ebshortore.<\/p>\n N\u00eb shumic\u00ebn e rasteve asnj\u00ebri prej bashk\u00ebshort\u00ebve nuk jan\u00eb shkaktari direkt i d\u00ebshtimit, por keqmenaxhimi i krizave dhe reagimet e gabuara karshi tyre, apo paaft\u00ebsia n\u00eb zot\u00ebrimin dhe trajtimin e mir\u00eb t\u00eb tyre, b\u00ebhen shkaktar\u00ebt e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb d\u00ebshtimin e lidhjes.<\/p>\n Shumica e d\u00ebshtimeve te edukimi i f\u00ebmij\u00ebve burimin e kan\u00eb te gabimi, nga mosnjohja dhe padija e m\u00ebnyrave dhe metodave t\u00eb edukimit, apo nga l\u00ebnia pas dore e aspektit t\u00eb p\u00ebrkujdesjes, zhvillimit dhe udh\u00ebzimit, apo nga zvarritja e trajtimit t\u00eb problemeve n\u00eb momentin e paraqitjes s\u00eb tyre dhe vonimi i sh\u00ebrimit t\u00eb tyre derisa ato t\u00eb rriten.<\/p>\n N\u00eb fush\u00ebveprimin e davetit (thirrjes n\u00eb fen\u00eb e Allahut) shohim q\u00eb shumica e d\u00ebshtimeve pik\u00ebnisjen e kan\u00eb te r\u00ebnia n\u00eb gabime; ose n\u00eb fush\u00ebveprim, ose n\u00eb zgjedhjen e mejdanit, ose mostrajtimin e mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb reagimeve t\u00eb pal\u00ebs tjet\u00ebr, ose n\u00eb trajtimin e dob\u00ebt me problemet e davetit.<\/p>\n Kjo nuk p\u00ebrkufizohet me individ\u00eb apo organizat\u00eb daveti dhe bamir\u00ebsie; shumica e d\u00ebshtimeve individuale dhe shoq\u00ebrore n\u00eb mejdanin e tregtis\u00eb dhe biznesit kan\u00eb ardhur si pasoj\u00eb e gabimit.<\/p>\n P\u00ebr shum\u00eb gabime ka p\u00ebrgjegj\u00ebsi ligjore q\u00eb barr\u00ebn e saj e bart organizata apo individi.<\/p>\n K\u00ebshtu vijm\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundim se shumica e d\u00ebshtimeve dhe e p\u00ebsimeve q\u00eb i p\u00ebrjetojm\u00eb n\u00eb jet\u00ebn ton\u00eb vijn\u00eb si rezultat i gabimeve tona apo vijn\u00eb nga mungesa e vet\u00ebdijes s\u00eb mjaftueshme rreth gabimit dhe evitimit t\u00eb tij.<\/p>\n Edhe n\u00ebse dikush merr ndonj\u00eb kompensim p\u00ebr gabimin apo d\u00ebmin q\u00eb i \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb atij, ai nuk do t\u2019i shp\u00ebtoj\u00eb humbjes apo d\u00ebmit, qoft\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin, mendjen apo koh\u00ebn e tij, ose do t\u2019i humb\u00eb ndonj\u00eb rast i mir\u00eb, apo do t\u2019i kaloj\u00eb koha me sh\u00ebrimin dhe p\u00ebrmir\u00ebsimin e gabimit, n\u00eb d\u00ebm t\u00eb projekteve t\u00eb dobishme dhe frytdh\u00ebn\u00ebse.<\/p>\n P\u00ebrkund\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb q\u00eb gabimi t\u00eb p\u00ebrdoret n\u00eb drejtim pozitiv dhe t\u00eb merret m\u00ebsim prej tij, nuk duhet\u00a0\u00a0\u00a0 ta n\u00ebnvler\u00ebsojm\u00eb at\u00eb, duhet t\u00eb jemi sy\u00e7el\u00eb, t\u2019u largohemi shkaqeve t\u00eb tij e, n\u00ebse biem n\u00eb t\u00eb, ky nuk duhet jet\u00eb fundi, sepse, ndoshta, mund t\u00eb jet\u00eb fillimi i nj\u00eb situate q\u00eb ta shton m\u00eb shum\u00eb pjekurin\u00eb.<\/p>\n Muhamed ibn Abdullah ed Duvejsh<\/p>\n Nga arabishtja: Irfan JAHIU<\/p>\n (Pjes\u00eb nga libri i p\u00ebrkthyer n\u00eb shqip: “GABIMET M\u00cb M\u00cbSUAN”)<\/p>\n