P\u00ebr k\u00ebt\u00eb virtyt dhe moral, Islami u p\u00ebrkujdes me p\u00ebrkujdesje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, derisa ligj\u00ebroi edhe dispozita p\u00ebr raste t\u00eb ndryshme, prej t\u00eb cilave t\u00eb t\u2019i p\u00ebrmendim disa n\u00eb vijim.<\/p>\n
P\u00eblqehet ngush\u00ebllimi i familjes s\u00eb t\u00eb vdekurit, p\u00ebr t\u2019ua larguar m\u00ebrzin\u00eb, p\u00ebr t\u2019i ngush\u00eblluar, p\u00ebr t\u2019i nxitur n\u00eb durim dhe p\u00ebr t\u2019ua larguar m\u00ebrzin\u00eb p\u00ebr humbjen e t\u00eb ndjerit t\u00eb tyre.<\/p>\n
P\u00ebr gruan e divorcuar q\u00eb burri nuk ka b\u00ebr\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie me t\u00eb, u ligj\u00ebrua t\u2019i jepet gjysm\u00eb mehri, t\u2019i largohet m\u00ebrzia dhe t\u2019i rehatohet shpirti i saj i thyer. Allahu tha: \u201c<\/strong>N\u00eb qoft\u00eb se i ndani grat\u00eb para se t\u00eb keni marr\u00ebdh\u00ebnie me to, por ia keni caktuar shum\u00ebn e dhurat\u00ebs martesore, at\u00ebher\u00eb atyre u p\u00ebrket gjysma e dhurat\u00ebs.\u201d <\/strong>(El-Bekare: 237)<\/p>\n Gjithashtu feja e Allahut erdhi me ligj\u00ebrimin dhe v\u00ebrtetimin e shpagimit me t\u00eb holla p\u00ebr t\u00eb vrarin gabimisht, p\u00ebr t\u2019i qet\u00ebsuar shpirtrat e familjes s\u00eb t\u00eb vrarit dhe p\u00ebr t\u2019i rehatuar ndjenjat e tyre.[1]<\/a><\/p>\n P\u00ebr ta v\u00ebrtetuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e k\u00ebtij morali dhe p\u00ebr ta qart\u00ebsuar vler\u00ebn e tij, prej udh\u00ebzimeve t\u00eb para hyjnore p\u00ebr t\u00eb D\u00ebrguarin e Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, n\u00eb fillim t\u00eb shpalljes ishte q\u00eb t\u00eb ngush\u00ebllohet ai q\u00eb ka nevoj\u00eb t\u00eb ngush\u00ebllohet, largimi i m\u00ebrzis\u00eb dhe qet\u00ebsimi i ndjenjave t\u00eb tij. Allahu tha: \u201c<\/strong>Prandaj, mos e shtyp jetimin, lyp\u00ebsin mos e shtyj me ashp\u00ebrsi\u201d<\/strong> (Ed-Duha: 9-10), q\u00eb n\u00ebnkupton se sikurse ishte Muhamedi, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!,\u00a0 jetim dhe Allahu e strehoi, edhe ai t\u00eb mos e shtyp\u00eb jetimin dhe t\u00eb mos e p\u00ebrbuz\u00eb at\u00eb, por t\u00eb p\u00ebrkujdeset p\u00ebr ndjenjat e tij dhe t\u2019i qet\u00ebsoj\u00eb ato, t\u00eb sillet mir\u00eb, t\u00eb b\u00ebhet i but\u00eb me t\u00eb dhe t\u00eb veproj\u00eb me t\u00eb ashtu si\u00e7 d\u00ebshiron q\u00eb t\u00eb sillet dikush me f\u00ebmij\u00ebn e tij pas vdekjes s\u00eb tij.[2]<\/a><\/p>\n Allahu ndaloi d\u00ebbimin dhe fyerjen e lyp\u00ebsit dhe e porositi t\u00eb D\u00ebrguarin e Tij, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, t\u00eb sillet mir\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrkujdeset p\u00ebr ndjenjat e tij, q\u00eb lyp\u00ebsi p\u00ebrve\u00e7 p\u00ebrbuzjes s\u00eb lypjes t\u00eb mos e shijoj\u00eb edhe p\u00ebrbuzjen e d\u00ebbimit. Kjo \u00ebsht\u00eb edukat\u00eb e lart\u00eb islame.<\/p>\n Allahu e qortoi t\u00eb d\u00ebrguarin e tij, Muhamedin, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, p\u00ebr shkak se ia kishte kthyer shpin\u00ebn sahabiut t\u00eb verb\u00ebr, Abdullah ib\u00ebn ummi Mektumit, Allahu qoft\u00eb i k\u00ebnaqur prej tij!, at\u00ebher\u00eb kur i d\u00ebrguari ia ktheu shpin\u00ebn atij p\u00ebr t\u2019i ftuar n\u00eb fen\u00eb e Allahut kurejshit\u00ebt, me shpres\u00eb se me pranimin e fes\u00eb nga ana e tyre, mos vall\u00eb po e pranon edhe dikush tjet\u00ebr Islamin. Dhe kur Pejgamberi ishte duke biseduar me ata, Ib\u00ebn ummi Mektumi i tha: \u201cO i d\u00ebrguari i Allahut, m\u00eb m\u00ebso nga ajo q\u00eb Allahu t\u00eb ka m\u00ebsuar!\u201d<\/em> I d\u00ebrguari e urreu nd\u00ebrprerjen e fjalimit q\u00eb ia b\u00ebri ai, dhe ashtu ia ktheu shpin\u00ebn. Allahu zbriti ajete p\u00ebrmes t\u00eb cilave e qortoi Muhamedin, duke i th\u00ebn\u00eb: \u201cAi u vrenjt dhe ktheu kurrizin, kur i erdhi pran\u00eb i verbri. E ku e di ti, ndoshta ai d\u00ebshironte t\u00eb pastrohej<\/strong> (nga gjynahet) ose t\u00eb merrte k\u00ebshill\u00eb, e k\u00ebshilla t\u2019i sillte dobi atij?!\u201d<\/strong> (Abese: 1-4)<\/p>\n Imam Kurtubiu, Allahu e m\u00ebshiroft\u00eb!, n\u00eb komentin e ajetit tha: \u201cAllahu e qortoi veprimin e tij me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb mos thyen zemrat e besimtar\u00ebve.\u201d[3]<\/a><\/p>\n Prandaj edhe p\u00ebrkujdesja e t\u00eb D\u00ebrguarit t\u00eb Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, p\u00ebr ta p\u00ebrhapur k\u00ebt\u00eb moral n\u00eb mesin e shok\u00ebve t\u00eb tij ishte i madh dhe i duksh\u00ebm, dhe rastet q\u00eb aludojn\u00eb n\u00eb p\u00ebrhapjen e k\u00ebtij morali jan\u00eb t\u00eb shumta, prej t\u00eb cilave do t\u2019i p\u00ebrmendim disa n\u00eb vijim.<\/p>\n Xhabir ib\u00ebn Abdullah, Allahu qoft\u00eb i k\u00ebnaqur prej\u00a0 tyre!, p\u00ebrcjell\u00eb dhe thot\u00eb: \u201cM\u00eb takoi i D\u00ebrguari i Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi\u00a0 t\u00eb!, dhe m\u00eb tha: \u201cO Xhabir, pse po t\u00eb shoh t\u00eb pik\u00eblluar?\u201d I thash\u00eb: \u201cO i D\u00ebrguar i Allahut, babai im ra d\u00ebshmor n\u00eb luft\u00ebn e Uhudit dhe pas vete la familje dhe borxhe.\u201d I D\u00ebrguari i Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, tha: \u201cA d\u00ebshiron t\u00eb t\u00eb p\u00ebrg\u00ebzoj se si e shp\u00ebrbleu Allahu babain t\u00ebnd?\u201d \u201cPo, o i D\u00ebrguar i Allahut\u201d, – i thash\u00eb. I D\u00ebrguari i Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, tha: \u201cAllahu \u00e7donj\u00ebrin q\u00eb e zgjodhi p\u00ebr t\u2019i folur, i foli pas perdes, kurse babain t\u00ebnd e ringjalli dhe i foli pa nd\u00ebrmjet\u00ebsim dhe i tha: \u201cO robi im, \u00e7far\u00eb t\u00eb duash k\u00ebrko dhe do ta jap!\u201d \u201cO Zot, m\u00eb ringjall q\u00eb t\u00eb luftoj edhe nj\u00eb her\u00eb p\u00ebr hir T\u00ebndin\u201d, – tha baba yt (kur e pa vler\u00ebn dhe shp\u00ebrblimet e r\u00ebnies d\u00ebshmor\u00eb). Allahu tha: \u201cE kam shkruar m\u00eb her\u00ebt se ata m\u00eb nuk kthehen (n\u00eb dynja).\u201d[4]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n Nj\u00eb dit\u00eb nga dit\u00ebt, i D\u00ebrguari i Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, hyri n\u00eb xhami dhe brenda e takoi nj\u00eb burr\u00eb prej ensar\u00ebve me emrin Ebu Umame, Allahu qoft\u00eb i k\u00ebnaqur prej tij!, dhe i tha: \u201cO Ebu Umame, pse po t\u00eb shoh t\u00eb ulur n\u00eb xhami kur tani nuk \u00ebsht\u00eb koha e namazit?\u201d<\/em>\u201cBrengat dhe borxhi m\u00eb detyruan, o i D\u00ebrguar i Allahut\u201d<\/em>, – ia kthehu Ebu Umame. I D\u00ebrguari i Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, i tha: \u201cA d\u00ebshiron t\u2019i m\u00ebsoj disa fjal\u00eb q\u00eb n\u00ebse i thua, Allahu do ta largoj\u00eb prej teje breng\u00ebn dhe do ta shlyej\u00eb borxhin?\u201d <\/em>Ebu Umame tha: \u201cPo, o i D\u00ebrguar i Allahut!\u201d <\/em>I D\u00ebrguari i Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, tha: \u201cKur gdhihesh n\u00eb m\u00ebngjes dhe kur vjen mbr\u00ebmja thuaj: \u201c<\/strong><\/em>Allahumme inni eudhu bike minel hemmi vel hazen, ve eudhu bike minel axhzi vel keseli, ve eudhu bike minel xhubni vel buhli, ve eudhu bike min galebeti ed dejni ve kahri errixhali\u201d <\/em><\/strong>(Allahu im, k\u00ebrkoj mbrojtjen T\u00ebnde nga brengat dhe d\u00ebshp\u00ebrimi, k\u00ebrkoj mbrojtjen T\u00ebnde nga paaft\u00ebsia dhe dembelia, k\u00ebrkoj mbrojtjen T\u00ebnde nga frika dhe koprracia, si dhe k\u00ebrkoj mbrojtjen T\u00ebnde nga zhytja n\u00eb borxhe dhe mposhtja prej njer\u00ebzve). <\/em>\u201cVeprova ashtu si m\u00eb porositi i D\u00ebrguari i Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb, dhe Allahu m\u00eb largoi breng\u00ebn dhe e largoi prej meje borxhin tim\u201d<\/em>, – rr\u00ebfen m\u00eb pas Ebu Umame![5]<\/a><\/p>\n Kur hipokriti Abdullah ib\u00ebn Ubej u tha shok\u00ebve t\u00eb tij: \u201c<\/strong>N\u00ebse kthehemi n\u00eb Medin\u00eb, pa dyshim q\u00eb t\u00eb fuqishmit do t\u2019i d\u00ebbojn\u00eb t\u00eb dob\u00ebtit nga ajo!\u201d <\/strong>(El-Munafikun: 8), fjal\u00ebt e tij i d\u00ebgjoi Zejd ib\u00ebn Erkam, Allahu qoft\u00eb i k\u00ebnaqur prej tij!, dhe shkoi e lajm\u00ebroi xhaxhain e tij dhe ky i fundit menj\u00ebher\u00eb shkoi tek i D\u00ebrguari i Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, dhe e lajm\u00ebroi at\u00eb. I D\u00ebrguari i Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, d\u00ebrgoi nj\u00eb burr\u00eb deri te hipokriti Abdullahib\u00ebnUbej q\u00eb ta v\u00ebrtetoj\u00eb sakt\u00ebsin\u00eb e lajmit, mir\u00ebpo ai u betua se nuk i ka th\u00ebn\u00eb ato fjal\u00eb dhe i mohoi bindsh\u00ebm.<\/p>\n Zejd ib\u00ebn Erkam, Allahu qoft\u00eb i k\u00ebnaqur prej tij!, p\u00ebrcjell\u00eb dhe rr\u00ebfen: \u201cI D\u00ebrguari i Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, i besoi Abdullah ib\u00ebn Ubejit, kurse mua jo dhe kjo m\u00eb b\u00ebri t\u00eb m\u00ebrzitem aq tep\u00ebr, saq\u00eb mendoja se nuk ka njeri m\u00eb t\u00eb m\u00ebrzitur sesa un\u00eb. Nd\u00ebrkoh\u00eb isha rrug\u00ebs duke ecur dhe kok\u00ebn e pata ulur nga m\u00ebrzia, m\u2019u afrua i D\u00ebrguari i Allahut, lavdia dhe paqja e Allahut qofshin mbi t\u00eb!, dhe m\u00eb t\u00ebrhoqi p\u00ebr veshi dhe filloi t\u00eb qeshet para meje dhe kjo aq shum\u00eb m\u00eb g\u00ebzoi, saq\u00eb d\u00ebshirova q\u00eb kjo pamje t\u00eb vazhdonte p\u00ebrgjithmon\u00eb n\u00eb dynja.\u201d<\/em>[6]<\/a><\/p>\n \u00a0<\/em><\/p>\n [1]<\/a>El-Mugnij (9\/488).<\/p>\n [2]<\/a> Shih tefsirin e Ib\u00ebn Kethirit (8\/427), Tefsires-Sadij (928).<\/p>\n [3]<\/a>Tefsirel-Kurtubij (19\/213).<\/p>\n [4]<\/a>Tirmidhiu (3010), shejh Albani hadithin e vler\u00ebsoi si t\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n\n
\n
\n