Përshkrimi i parë:
Ka mësues të cilët e përbuzën këtë profesion fisnik në momentin që e përdorën si mjet për t’u pasuruar dhe për përfitime materiale. Këta mësues punën si mësimdhënës e shohin vetëm nga ky këndvështrim i ngushtë. Ushtrimi i detyrës së mësuesit është më i lartë se të jetë thjesht detyrë zyrtare ose burim i përfitimit material. Mësimdhënia nënkupton përgatitjen e breznive dhe formësimin e shoqërisë. Secili ka të drejtë të kërkojë jetesë të rehatshme dhe të ketë një burim fisnik për përfitim material, mirëpo ky përshkrim dallon krejtësisht nga ai që përmenda më lart, se ka mësues të cilët e përbuzin detyrën e mësimdhënies duke e zgjedhur atë veç për të holla. Te këta mësues interesi kryesor janë llogaritë e përfitimeve dhe humbjeve, motiveve dhe obstruksioneve. A mund t’i besohet këtij soji të mësuesve se do të arrijnë rezultate? A mund t’i besohet sojit të këtyre mësuesve e t’u lihet përgjegjësia e përgatitjes dhe kujdesit për brezat e ardhshëm?
Përshkrimi i dytë:
Ka mësues të cilët e vajtojnë fatin e tyre. Nuk janë të kënaqur me oraret dhe kohët e pushimeve, i fajësojnë nxënësit për zbardhjen e qimeve të flokëve të tyre dhe ankohen se prindërit i plotësojnë detyrat e shtëpisë, për të cilat fëmijët e tyre nuk janë në gjendje t’i bëjnë vetë. Sipas pikëpamjes së tyre mësuesi është njeriu më fatkeq. Disa nga moshatarët e atyre që ushtrojnë profesione të tjera arritën të ngrihen në shkallë më të larta, saqë më i padalluari prej tyre që nuk arriti ndonjë pozitë të lartë vjen e del nga puna kur të dëshirojë, merret me dokumente pa iu përzier askush tjetër, ndërsa këta (mësuesit) jetojnë mes ushtimave të adoleshentëve dhe të bërtiturave të fëmijëve e, në fund, pasi të përfundojnë orët, kthehen në shtëpi, ku detyrohen të kontrollojnë një mal me shkrime.
Edhe pse përzgjodhën profesionin më fisnik, vërtet ngecën prapa në krahasim me moshatarët e tyre. Tek ata mbisundoi pesimizmi dhe i shikonin gjërat me syrin e humbjes, ndërsa moshatarët e tyre i shikonin gjërat me optimizëm dhe me syrin e përftimit. Nuk arritën të kuptojnë vlerën e mësimdhënies e as u ngritën në nivelin e të qenit edukator. Atëherë, vallë, çfarë edukimi dhe mësimi po pret prej tyre?
Përshkrimi i tretë:
Ka mësues të cilët bartin elemente që përputhen me përshkrimin e parë ose të dytë. Si shtojcë, këta mësues dallohen se janë indiferentë në ndjenja. I vëren që s’kanë xhelozi në zemër për gjendjen e nxënësve. Ai sheh se ata janë zhytur nëpër krime dhe kanë rënë në rrjetin e fëlliqësirave, megjithatë as i lëviz zemra e as i zgjohet ndonjë ndjenjë në shpirt. Sipas tij çështja nuk ka të bëjë me profesionin e tij. Detyra e tij është të sqarojë mësimet, të shpjegojë rregullat dhe të zgjidhë detyrat. Sa i përket gjendjes së nxënësve, as që ka interes të dijë, pak apo shumë!
Assesi nuk mund të kuptoj se çfarë mentaliteti mbizotëron te ky soj i njerëzve? Sinqerisht nuk di me cilën të çuditem: a me gjendjen e të rinjve, apo me sojin e këtyre mësuesve që fare s’kanë interes të reagojnë dhe të udhëzojnë të rinjtë në rrugën e drejtë?
Përshkrimi i katërt:
Ka mësues që mësimdhënien nuk e zgjodhën me vetëdëshirë. Në parim, ata nuk gjenin punë tjetër ose nuk dëshironin të largoheshin nga vendbanimet e tyre, e opsioni i vetëm për të arritur qëllimin ishte të bëheshin mësues.
E drejtë e tij është të sigurojë një vend pune dhe të punojë në një fushë të caktuar, por soji i këtillë problem është të kuptojë mesazhin e mësimdhënies dhe vlerën e edukimit.
MËSUESI QË DUAM
Përshkrimet e lartpërmendura i refuzojmë pikë për pikë. Ato bartin laramani në përmbajtje që manifestojnë një realitet, lënien pas dore dhe moskuptimin e përgjegjësisë. Atëherë pyetja që parashtrohet është: çfarë përshkrimi dëshirojmë dhe cilin mësues e duam?
Një gjë është e sigurt: nuk e duam mësuesin që ka qëndrim indiferent për dynjanë e që nuk i intereson ajo, as atë që mbyllet në xhami e as atë që nuk i ikën gjë e vjetër dhe e re në detaje. Këto janë përshkrime goxha të larta, por megjithatë nuk janë për secilin njeri.
Duam mësuesin që, para së gjithash, është njeri i cili si njerëzit e tjerë kërkon punë për të pasur të ardhura materiale, i cili e sheh që e drejtë e tij është të shfrytëzojë privilegjet administratave dhe ato të punësimit. Pra, ai ka nevoja sikurse gjithë të tjerët, por ato nuk janë qëllimi primar i tij e as kriteri kryesor i vendimit të tij që ai të marrë rrugën e mësimdhënies. Ai mësimdhënien e zgjedh si mision që të jetë në shërbimin e popullit, të edukojë breza dhe të ndikojë në formësimin e të riut nëpërmjet mësimdhënies. Zemra e tij digjet për gjendjen e të rinjve dhe i llogarit ata si të ishin fëmijët e tij. Përmirësimin e gjendjes së tyre e llogarit prej prioriteteve të punës së tij dhe edukimin e tyre prej përgjegjësive të tij. Punën e kryen me korrektësi, në mënyrën më të mirë të mundshme që kërkohet. Dëshiron t’ia japë hakun pagës dhe të gjejë kënaqësi në ngrënien e të hollave të tij në hallall.
Përtej gjithë kësaj, ai i merr të njëjtat privilegje materiale siç i marrin mësuesit e tjerë dhe bën jetesë të rehatshme.
MËSIMDHËNIA VEPRËS SË MIRË I JEP JETËGJATËSI PAS VDEKJES SË NJERIUT
Kur njeriu vdes, çdo vepër e tij ndërpritet, përveç tri gjërave: lëmoshës së vazhdueshme, dijes nga e cila përfitohet pas tij e fëmijës së mirë që lutet për të.[1]
Ebu Hurejra h përcjell se Pejgamberi m ka thënë: “Veprat dhe gjurmët e mira që i takon besimtari pas vdekjes së tij janë: dija që ia ka mësuar dikujt dhe e ka shpërndarë, pastaj fëmijën e mirë që e ka lënë dhe bën dua për të, pastaj mus’hafin që ia ka trashëguar ndokujt ose xhaminë që e ka ndërtuar, strehimoren që e ka ndërtuar për udhëtarët dhe kalorësit, pusin ose burimin të cilin e ka hapur, lëmoshën që e ka dhënë prej pasurisë së tij, duke qenë i gjallë dhe me shëndet të mirë, të gjitha i takon pas vdekjes së tij.”[2]
Ebu Katadja h përcjell se Pejgamberi m ka thënë: “Më të mirën që njeriu e lë pas vdekjes së tij janë tri: fëmija i mirë që lutet për të, lëmosha rrjedhëse, shpërblimi i së cilës i shkon atij pas vdekjes dhe dija nga e cila punohet me të pas vdekjes së tij.”[3]
Mësuesi ka hise te të triat ashtu siç e qartësoi dijetari Bedrudin ibn Xhemeahu (Allahu e mëshiroftë!), i cili tha: “Nëse e rishikon mirë hadithin, do të të qartësohet se të tria domethëniet janë prezente te mësimdhënësi. Sa i përket lëmoshës rrjedhëse, dobinë dhe domethënien e saj e kupton nëpërmjet mësimdhënies dhe dijes. Mësimdhënësi ta mëson dhe ta shpjegon realitetin e lëmoshës. A ke lexuar për hadithin e Pejgamberit m, i cili, kur pa një person duke e falur namazin e vet, tha. “Kush i bashkëngjitet këtij në namaz (të mos falet vetëm), e merr shpërblimin e veprës vullnetare dhe i llogaritet lëmoshë.”[4] Domethënë, t’i bashkëngjitet në namaz e të arrijë vlerën e namazit me xhemat. E mësimdhënësi (dijetari, hoxha) ia mëson nxënësit vlerën e dijes që është më e vlefshme se namazi me xhemat, nëpërmjet së cilës e arrin lartësimin në dynja dhe ahiret. Sa i përket dijes nga e cila punohet me të, domethënia e saj kuptohet qartë. Dija ka qenë shkak që ajo të përcillet te njerëzit e ata të përfitojnë prej saj. Ndërkaq, sa i përket lutjes për të, që vjen prej fëmijës së mirë, e ditur është se dijetarët dhe nxënësit e dijes i përmendin dhe nuk i harrojnë mësuesit, hoxhallarët dhe dijetarët në lutjet e tyre. I lartësuar qoftë Allahu, i Cili, me bujarinë e Tij privilegjoi disa njerëz me shpërblime!”[5]
Shihe frytin që e voli dijetari Ebu Hanife (Allahu e mëshiroftë!) në momentin që i mësoi njërit një çështje. Meki ibn Ibrahimi (Allahu e mëshiroftë!) tregon: “Merresha me tregti, e imam Ebu Hanifja më tha: ‘Tregtia pa dijeni mund të të shtyjë të biesh në gabime gjatë shitblerjes.” Vazhdimisht më thoshte kështu, derisa i mësova rregullat e shitblerjes. Vërtet çdoherë që e kujtoja dhe i përmendja fjalët e tij, lutesha për të për mirësi në namaz dhe jashtë namazit, sepse ai u bë shkak të më hapeshin dyert e dijes.”[6]
MËSUESI ËSHTË QERPIÇBËRËSI I PARË
Ke parë se angazhimi dhe prioriteti kryesor i dijetarit është përhapja e fesë? I ke parë njerëzit se si mblidhen rreth tij dhe marrin dije prej tij?
E ke vërejtur gjykatësin që gjykon mes njerëzve për gjakun, nderin dhe pasurinë e tyre?
E ke takuar ushtarin që qëndron në mejdan, i mbron kufijtë e vatanit dhe shoqërinë e tij?
Të gjithë këta dolën prej kupolës së arsimit dhe kaluan nëpër dyert e shkollave. Takuan shumë mësues e profesorë. S’ka dyshim se në mesin e tyre kishte mësues që këshillonin dhe profesorë të sinqertë.
Njerëzit me nam botëror, udhëheqësit e mëdhenj dhe vendimmarrësit e rëndësishëm, të gjithë këta kaluan nëpër procese të gjata e të komplikuara edukativo-arsimore. Ato procese udhëhiqeshin prej mësuesve dhe profesorëve. Secili prej tyre linte gjurmë në ndonjë aspekt të caktuar të mendimit ose kishte ndikim në personalitetin e nxënësve të tij. Udhëheqësit botërorë dhe njerëzit me ndikim nuk duhet të kalojnë patjetër nëpër ambulanca shëndetësore ose zyra të arkitektëve, avokatëve, farmacive ose kontabilistëve etj., që të arrijnë deri aty ku arritën, ndërsa e vërtetë është që gjithë mjekët, arkitektët, avokatët, farmacistët, kontabilistët etj., patjetër duhet të kalojnë nëpër duart e mësuesve. Të gjithë ata janë fryt i punës, mundit dhe ushtrimeve të mësuesve. Mësimdhënësit i shërbejnë gjithë njerëzimit, i lënë gjurmët e tyre qartazi në jetën e shoqërive ku punojnë. Ndikimi i tyre në jetën dhe ardhmërinë e individëve vazhdon për shumë vjet, madje sa të jenë gjallë. Mësuesit ndërhyjnë në formësimin e jetës së çdo individi që kaloi nëpër dyert e shkollës. Formojnë personalitete burrërore në shoqëri prej politikanëve, ushtarakëve, intelektualëve dhe funksionarëve të fushave të ndryshme jetësore.[7]
Mësues i dashur! Ti e mëson të voglin dhe të madhin. Ti i përgatit të gjithë. Madje, disa prej tyre i parapërgatit të arrijnë deri aty ku ti vetë nuk ke arritur. Por, mos harro se ti je qerpiçbërësi i parë dhe guri themelues.
A e vëren madhështinë e përgjegjësisë sate? A e kupton rolin tënd në shoqëri? A e di pozitën tënde te njerëzit?
NDIKIMI I MËSUESIT SHTRIHET JASHTË MUREVE TË SHKOLLËS
Të gjithë janë të vetëdijshëm për ndikimin e mësuesit te nxënësit e tij brenda klasave shkollore. Ndërkaq, ndikimin e tij jashtë mureve të shkollës jo të gjithë mund ta kuptojnë. Mësuesi këshillues dhe i sinqertë, medoemos do të gjejë një prej njëqind nxënësve që do t’i bartë mendimet e tij dhe do t’i mbrojë ato me fanatizëm, bile më shumë se vetë mësuesi, e do t’i favorizojë ato në ndeja dhe manifestime. Në këtë mënyrë fjalët e mësuesit përhapen në sipërfaqe që ai vetë ishte e pamundshme t’i shpërndante ato.
Besoj se pajtohesh me mua se dera e ndikimit nuk i hapet çdokujt, sepse ai që dështon të ndikojë në klasë te të pranishmit që qëndrojnë para tij, fjalët e tij nuk do ta kalojnë klasën dhe shkollën.
ALLAHU DHE MELEKËT LUTEN PËR ATË QË UA MËSON NJERËZVE MIRËSINË
Pejgamberi m thotë: “Allahu, melekët e Tij, banorët e qiejve dhe të Tokës, saqë edhe milingona në strofkën e saj, madje edhe balena, luten për atë që ua mëson njerëzve mirësinë.”[8]
Sa pozitë të lartë arrin mësuesi ! Luten për të Allahu dhe melekët, të cilët nuk i bëjnë gjynah Allahut, i respektojnë urdhrat dhe veprojnë ashtu si urdhërohen. Madje, edhe banorët e tjerë të qiejve dhe të Tokës, edhe ata luten për mësuesin! Këtë realitet e dëshmojnë të gjithë. A i ke vërejtur njerëzit se si luten për mësuesit dhe dijetarët me lutje të sinqerta, sepse ata ua mësonin gjërat që nuk i dinin ose ua rikujtonin gjërat që i kishin harruar?
Çfarë t’i themi atij që këtë pozitë të ndershme e keqpërdori për t’u pasuruar dhe për përfitime materiale? Në zemrën e tij nuk gjeti vend sinqeriteti dhe nuk u synua kënaqësia e Allahut me mësimdhënien e tij. A e meriton këtë shpërblim? Pejgamberi m thotë: “Me të vërtetë, veprat janë sipas nijeteve dhe secili do të shpërblehet sipas asaj që ka bërë nijet.”[9]
MËSUESI DO TË KETË SHPËRBLIM AQ SA KANË EDHE ATA QË E PASOJNË
Ebu Hurejra h përcjell se Pejgamberi m ka thënë: “Kush thërret në udhëzim, do të ketë shpërblim aq sa kanë edhe ata që e pasojnë, pa u zvogëluar aspak shpërblimi i tyre, por edhe kushdo që thërret në lajthitje, do të ketë mëkat po aq sa kanë edhe ata që e pasojnë, pa u zvogëluar aspak mëkati i tyre.”[10]
Xherir ibn Abdullah el Bexheliu h përcjell se Pejgamberi m ka thënë: “Kush nis në Islam një traditë të mirë, do të shpërblehet për të dhe për çdokënd që punon pas tij me të, pa ua pakësuar shpërblimin atyre. Po ashtu, kush nis një traditë të keqe në Islam, do të ketë mëkatin e kësaj vepre dhe mëkatin e atyre që punojnë pas tij me të, pa iu pakësuar mëkatet atyre.”[11]
Hudhejfe h përcjell se Pejgamberi m ka thënë: “Kush nis një vepër të mirë dhe të tjerët punojnë me të, do të shpërblehet për të dhe për çdokënd që punon pas tij me të, pa ua pakësuar shpërblimin atyre. Dhe kush nis një vepër të ligë dhe të tjerët punojnë me të, do të ketë mëkatin e kësaj vepre dhe mëkatin a atyre që punojnë pas tij me të, pa iu pakësuar mëkatet atyre.”[12]
Mësuesi ka hise me bollëk në këto mirësi, sepse ai thërret në mirësi dhe nis vepër të mirë. Muadh ibn Enesi h përcjell se Pejgamberi m ka thënë: “Kush u mëson të tjerëve një dituri, do të shpërblehet për çdokënd që punon pas tij me të, pa ua pakësuar shpërblimin atyre.”[13]
SHKËLQIMI
Pejgamberi m ka thënë: “Allahu i ndriçoftë fytyrën një personi, i cili e dëgjoi fjalimin tim, e kuptoi atë dhe e përcolli ashtu si e dëgjoi. Ndodh që ai që e pranon mesazhin ta kuptojë më mirë se ai që e përcjell.”[14]
Kjo është lutje prej Pejgamberit m për mësuesin. Andaj, mësues i dashur, nxito t’ua mësosh të tjerëve mirësinë e të përfshihesh në lutjen e Pejgamberit m. Ndodh një fjalë, së cilës nuk i kushtove fare rëndësi, të depërtojë në zemrën e atij që ia përcolle, e ai ta kuptojë më mirë se ti dhe ty të përfshin shpërblimi i saj.
CILI ËSHTË NXËNËSI QË TË RESPEKTON?
Mësues i dashur! Prej gjërave të mëdha të dynjasë është të posedosh një nxënës i cili i pranon udhëzimet e tua, e bart dijen tënde dhe ta njeh vlerën.
Dijetari Ibn Xhemeahu (Allahu e mëshiroftë!) këshillon me këto fjalë: “Dije se për dijetarin nxënësi i mirë është prej njerëzve më të shtrenjtë dhe më të afërt, sepse prej tij përfiton në dynja dhe ahiret. Kjo ishte arsyeja pse dijetarët e selefëve interesoheshin të gjenin nxënës të sinqertë, që nëpërmjet tyre të përhapin dijen te njerëzit, ndërsa ata (dijetarët) të përfitonin shpërblime në dynja dhe ahiret. Sikur dijetari të kishte veç një nxënës që do t’ua përcillte njerëzve dijen, udhëzimin dhe edukimin e tij, atij (dijetarit) do t’i mjaftonte veç ai nxënës për tek Allahu. Çdonjëri që do të mësonte diçka prej tij dhe të punonte me atë dije, edhe mësuesi (dijetari) do të kishte hisen e vet në shpërblim.”[15]
Dr. Muhamed ed Duvejshi
Nga arabishtja: Irfan JAHIU
Pjesë nga libri “MËSUESI DHE SHKATHTËSITË E EDUKIMIT” (i përkthyer në gjuhën shqip)
[1] Muslimi (1631).
[2] Ibn Maxhe (242), Ibn Huzejme, Albani në “Sahih Et Tergib ve Et Terhib” (f. 73).
[3] Ibn Maxhe (241), Albani në “Sahih Et Tergib ve Et Terhib” (f. 75).
[4] Ahmedi (11016), Ebu Davudi (574), Darimiu (1368).
[5] “Tedhkiretu Es Sami’ ve El Mutekelim” (f. 63-64).
[6] “Min Ealam Et Terbije El Islamije” (f. 1/44), “Menakib Ebu Hanife”, El Kurdij (f. 138).
[7] “El Mualim ve El Menahixh ve Turuk Et Tedris”, dr. Muhamed Abdulalim (f. 14-15).
[8] Tirmidhiu (2685), Darimiu (289).
[9] Buhariu (1), Muslimi (1907).
[10] Muslimi (2674).
[11] Muslimi (1017).
[12] Ahmedi (5/387).
[13] Ibn Maxhe (240), Albani hadithin e cilësoi si të saktë në “Et Tergib ve Et Terhib” (80).
[14] “Lakatu El Laliu EL Mutenathire” (f. 161).
[15] “Tedhkiretu Es Sami’ ve El Mutekelim” (f. 63).
