- Kur njeriu e njeh Zotin e tij, e ka të vetmin synim në jetë dhe shpirti i flladitet çdoherë që i afrohet Atij; atëherë e arrin lumturinë, shpëtimin, shpirtmirësinë dhe begatinë.[1]
Vërtetë njeriu e përjeton lumturinë në dynja dhe ahiret veç me njohjen e Allahut dhe me njohjen e Emrave dhe Cilësive të Tij.
- Dija për Allahun, e Emrat dhe Cilësitë e Tij, absolutisht është nga dijenitë më fisnike dhe më të mëdha. Kjo, ngase, fisnikëria e dijes buron nga fisnikëria e asaj që kërkohet, a ajo që kërkohet në këtë dije është njohja e Allahut të Madhëruar me Emrat dhe Cilësitë e Tij. Andaj, angazhimi i vetes për të mësuar këtë dijeni është angazhimi më fisnik dhe më ambicioz, ndërsa arritja e saj për njeriun llogaritet të jetë dhuntia më e lartë.[2]
- Realiteti i imanit është që myslimani ta njohë Zotin e tij që i beson, të mundohet t’i njeh Emrat dhe Cilësitë e Tij, deri ta arrijë gradën e jekinit (bindjes).
Në varësi nga fakti sa e njeh Zotin aq është edhe imani i tij. Andaj sa më shumë që e shton njohjen për Zotin e tij aq më tepër i shtohet imani, dhe e kundërta, sa më pak që e njeh Zotin aq më tepër pakësohet imani i tij.[3]
- Domethënia e “teuhidit esma ve sifat” (njësimit të Allahut në Emrat dhe Cilësitë e Tij) është: “Të veçosh Allahun duke e përshkruar me përsosmërinë e plotë në të gjitha këndvështrimet, me cilësitë e Madhështisë, Lartmadhërisë dhe Bukurisë, pa i shoqëruar Atij në to ndonjë ortak si do që të jetë.
Kjo arrihet me pohimin e gjitha Emrave dhe Cilësive, si dhe domethëniet dhe rregullat që lidhen me këta Emra dhe Cilësi të Tij, që Allahu i pohoi në Kuran apo Pejgamberi m në Sunet, në atë mënyrë që i përshtatet madhështisë dhe lartmadhërisë së Tij, pa mohuar gjë prej saj, e as pa ndryshuar, e as pa shtrembëruar, e as pa bërë ndonjë lloj krahasimi me to.
Dhe arrihet me mohimin e çdo gjëje që e mohon përsosmërinë e Allahut[4], prej mangësive dhe të metave që Allahu i mohoi për Veten në Kuran dhe Pejgamberi m i mohoi në Sunet si; gjumin, harresën, padrejtësinë, paaftësinë, lodhjen, etj.
Allahu thotë: “Asgjë nuk i shëmbëllen Atij. Ai i dëgjon të gjitha dhe i sheh të gjitha.” (Esh Shura, 11); në këtë ajet Allahu bëri bashkimin mes mohimit të shëmbëllimit dhe pohimit të faktit që Ai i dëgjon të gjitha dhe i sheh të gjitha.
Përshkrimi i dëgjimit dhe i shikimit të Allahut janë të veçanta veç për Allahun, në përputhje me madhështinë, përsosmërinë dhe lartmadhërinë e Tij. Ato nuk kanë të përbashkët (përveç emërtimit) asgjë me dëgjimin dhe shikimin e krijesave. Nuk ka asnjë lloj shëmbëllimi mes Cilësive të Allahut dhe cilësive të krijesave.
- Emrat dhe Cilësitë e Allahut janë tevkifije (merren vetëm nga Kurani dhe Hadithi). Këtu nuk ka hapësirë për mendjen dhe logjikën.
Nuk pohojmë asnjë Emër dhe Cilësi të Allahut përveç atyre që i ka pohuar Kurani dhe Suneti i vërtetë; “sepse mendja nuk mund të perceptojë atë që e meriton Allahu prej emrave dhe cilësive. Për këtë shkak obligohet të ndalemi te teksti, duke u mbështetur në fjalët e Allahut: “Mos shko pas diçkaje për të cilën nuk ke dijeni. Vërtet, dëgjimi, shikimi dhe zemra, të gjithë këta do të merren në përgjegjësi.” (El Isra, 36)
Dhe fjalët: “Thuaj: Me të vërtetë, Zoti im ka ndaluar vetëm punët e pahijshme, qofshin të hapëta ose të fshehta dhe gjynahet, dhunimin pa të drejtë, t’i shoqërohet Allahut (në adhurim) diçka, për të cilën nuk ju ka dhënë kurrfarë të drejte dhe të thoni për Allahun atë që nuk e dini.” (El Earaf, 33)
Përshkrimi i Allahut me ndonjë emër apo cilësi që nuk e emërtoi apo nuk e përshkroi me të Veten, ose mohimi i ndonjë prej emrave apo cilësive që e emërtoi apo e përshkroi me të Veten, është krim ndaj Allahut të Madhëruar. Prandaj obligohet të ecim rrugës së drejtë dhe të bazohemi tek ajo që erdhi në tekstin fetar.”[5]
- Prej Emrave të Allahut të vërtetuara në Kuran janë: Allah, Er Rrahman (Gjithëmëshirshmi), Er Rrahim (Mëshirëploti), El Melik (Sunduesi), El Kuddus (i Shenjti, i pastër nga çdo e metë), Es Selam (Paqëdhënësi), El Mu’min (Dhënësi i sigurisë), El Muhejmin (Mbikëqyrësi mbi gjithçka), El Aziz (i Plotëfuqishmi), El Xhabar (Madhështori dhe Urdhëruesi), El Mutekebir (Madhështori), El Halik (Krijuesi), El Bari (Zanafillësi), El Musevir (Ai që çdo gjëje i jep trajtë), El Hakim (i Urti), El Gafur (Ai që fal shumë), Et Tevab (Pendimpranuesi), Esh Shekur (Ai që vlerëson dhe shpërblen shumë), El Halim (i Buti), El Kadir (Gjithëfuqishmi) El Kerim (Bujari), etj.
- Prej Emrave të Allahut të vërtetuara në Sunet janë: El Xhemil (i Bukuri), Er Refik (i Dashuri), Es Subuh (i Dëliri, i Përsosuri), Esh Shafij (Shëruesi), Et Tajib (i Miri), El Mukadim (i Përhershmi), El Muahiru (i Përjetshmi), El Mua’tij (Dhënësi), etj.
- Prej Cilësive të Allahut janë: jeta, dija, dëgjimi, shikimi, të folurit, fuqia, vullneti, fytyra, dy sytë, dy duart, ngritja mbi Arsh, ardhja e Tij për të gjykuar mes robërve të Vet në Ditën e Kiametit, etj.
- Emrat e Allahut nuk janë të kufizuara me numër të caktuar.
Pejgamberi m në lutjen për largimin e ankthit dhe trishtimit thoshte: “Po të drejtohem me të gjithë emrat e Tu, me të cilët e ke emërtuar Veten, apo të cilët i ke shpallur në Librin Tënd, apo të cilët ia ke mësuar ndonjë prej krijesave të Tua, apo të cilët i ke ruajtur në dijen Tënde të fshehtë: që ta bësh Kuranin pranverë të zemrës sime, dritë të gjoksit tim, largues të trishtimit tim dhe heqës të ankthit tim!”[6]
Atë që Allahu e ka ruajtur në dijen e Tij të fshehtë, askush nuk mund ta kufizojë apo përcaktojë atë.[7]
- Pejgamberi m tha: “Allahu i ka nëntëdhjetë e nëntë emra, njëqind pa një. E ai që i numëron (mëson), hyn në Xhenet.”[8]
Hadithi nuk aludon që Emrat e Allahut janë vetëm kaq në numër. Imam Neveviu (Allahu e mëshiroftë!) përcjell që ky është mendimi i gjithë dijetarëve.[9]
Po qëllimi i hadithit është të sqarojë se kush i numëron (mëson) ato hyn në Xhenet. Pra hadithi njofton se në Xhenet hyhet me numërimin e tyre, e jo që aludon në përkufizimin e emrave me këtë numër të caktuar. Kjo i bie njëjtë si të thuash: “I posedoj njëqind euro që i kam përgatitur për sadaka”; por s’do të thotë: që ti ke veç njëqind euro e s’ke tjera, ngase ka mundësi që ti ke tjera para, por nuk do i japësh sadaka.[10]
- Hadith të saktë prej Pejgamberit m nuk ka që aludon se emrat janë të kufizuara me nëntëdhjetë e nëntë. Një hadith që transmetohet për kufizimin e numrit të emrave, dijetarët e hadithit e vlerësojnë të dobët.[11]
- Dijetarët i kanë disa mendime rreth domethënies së “numërimit të Emrave të Allahut” te hadithi i Pejgamberit m: “E ai që i numëron (mëson), hyn në Xhenet.”
Si rrjedhojë që kuptohet prej fjalëve të tyre është se numërimi përfshin:
– Nxënien e tyre përmendsh dhe njohjen e domethënieve të tyre. Pra i kushton vëmendje fjalëve dhe domethënieve.
– Të punuarit me përmbajtjen e tyre dhe adhurimin e Allahut me to. Myslimani kur e di që Allahu është “El Ehad (i Vetmi që meriton adhurimin)” nuk i bashkëngjit asnjë ortak Atij; kur e di që Allahu është “Er Rrezak (Furnizuesi)” furnizimin e kërkon veç prej Allahut; kur e di që Allahu është “Er Rrahim (Mëshirëploti)” e shpreson mëshirën e Tij dhe bën vepra që nëpërmjet tyre do të arrijë mëshirën e Tij; kur e di që Allahu është “El Gafur (Ai që fal shumë)” e kërkon faljen e Tij, etj.
– Lutjen e Allahut me to, ashtu si Allahu thotë: “Allahut i përkasin emrat më të bukur, andaj thirreni Atë (lutjuni Atij) me to… ” (El Earaf, 180)
Si shembull: “O i Gjithëmëshirshmi, më mëshiro”, “O Ti që fal shumë, më fal mua”, “O Pendimpranuesi, pranoje pendimin tim”, e kështu me radhë.
- Shtrembërimi i Emrave të Allahut është i ndaluar. Ai mund të jetë kufër (mohim) ose shirk (idhujtari). Allahu thotë: “Allahut i përkasin emrat më të bukur, andaj thirreni Atë (lutjuni Atij) me to dhe largohuni nga ata që i shtrembërojnë emrat e Tij. Ata do të ndëshkohen për çfarë kanë vepruar. ” (El Earaf, 180)
Me shtrembërimin e Emrave nënkuptojmë t’i interpretosh ato jo në mënyrën e drejtë.
Shtrembërimi është disa lloj[12]:
– Të mohohet diçka prej Emrave, apo të mohohen cilësitë dhe dispozitat e nxjerra prej këtyre Emrave, ashtu si vepruan mohuesit e Emrave dhe Cilësive të Allahut.
– Të bëhet krahasim mes Cilësive të Allahut me atyre të krijesave që ngjasojnë në emërtim (antropomorfizëm), ashtu si vepruan antropomorfët (që i veshin Cilësive të Allahut karakteristika njerëzore).
– Të emërtohet Allahu me diçka që Ai nuk e ka emërtuar Veten, si vepruan të krishterët që e emërtuan me “Babai”, dhe e emërtuan filozofët me “shkaktari veprues”.
– Të nxirren prej emrave të Allahut emra për idhujt ashtu si vepronin idhujtarët të cilët emrin “el uzza” e morën prej emrit “El Aziz”, emrin “el lat” prej emrit “El Ilah”, emrin “menah” prej emrit “El Menan”; dhe me këto emra i emërtuan idhujt që i adhuronin.
- Njohja e Allahut çon ta duash Allahun, ta madhërosh, t’ia kesh frikën në fshehtësi dhe në publik, të jesh i vetëdijshëm për mbikëqyrjen e Tij, ta shpresosh, të kesh nevojë për Të, t’i mbështetësh, të gjitha çështjet t’ia mbështetësh Atij, të kërkosh ndihmë prej Tij, t’i përulesh, punët t’i bësh për Të, të pajtohesh me caktimin e Tij; pikërisht këtu qëndron lumturia e robit.
Nuk ka rrugë tjetër për ta njohur Allahun veç nëpërmjet njohjes së Emrave të Bukur dhe Cilësive të Larta të Tij dhe kuptimit të domethënieve të tyre.
- Besimi dhe njohja e Emrave dhe Cilësive të Allahut “përmban tri llojet e teuhidit: teuhidin rububije (njësimin e Allahut në veprimtarinë e Tij), teuhidin uluhije (njësimin e Allahut në adhurimin e Tij), teuhidin esma ve sifat (njësimin e Allahut në Emrat dhe Cilësitë e Tij).
Këto lloje të teuhidit janë thelbi dhe synimi i shpirtit të imanit. Çdoherë që robi e shton njohjen e Emrave dhe Cilësive të Allahut, aq më tepër i shtohet atij imani dhe i forcohet bindja.”[13]
- Imam Ibn Kajimi (Allahu e mëshiroftë!) thotë: “Emrat e Bukura dhe Cilësitë e Larta të Allahut përmbajnë më vete adhurime të caktuara, kështu që për çdo Cilësi të Tij, kemi adhurim të veçantë:
Njohja e faktit që vetëm Allahu e ka në dorë dëmin dhe dobinë, dhënien dhe privimin, krijimin, furnizimin, dhënien e jetës dhe marrjen e jetës; te njeriu e mbjellë ubudijen e mbështetjes në Allahun me zemër dhe shfaqjen e gjurmëve të saj me gjymtyrë.
Njohja për dëgjimin, shikimin dhe dijen e Allahut; te njeriu e ngjallë ruajtjen e gjuhës dhe gjymtyrëve të tij nga çdo gjë që nuk e kënaq Allahun dhe i lidhën këto gjymtyrë me gjërat që e kënaqin Allahun. Kjo rezulton që turpi të mbjellët në zemrën e tij, e më pas turpi të ndikon te gjymtyrët e jashtme që ato t’i largohen ndalesave dhe gjynaheve.”[14]
- Prej dijenisë rreth Emrave dhe Cilësive të Allahut; është se ne besojmë që Allahu “është me krijesat me dijeninë e Tij, ndërsa qëndron mbi Arsh me Qenien e Tij. E di gjendjen e tyre, i dëgjon fjalët e tyre, i vështron veprimet e tyre dhe i drejton çështjet e tyre. E furnizon të varfrin dhe e ngushëllon zemërthyerin. Ia jep pushtetin atij që do dhe ia heq prej dore pushtetin atij që do, e lartëson atë që do dhe e përul atë që do. Çdo e mirë është vetëm në Dorën e Tij, vërtet, Ai është i Plotfuqishëm për çdo gjë.[15]
- Prej dijenisë rreth Emrave dhe Cilësive të Allahut; është dija që Allahu është i Gjalli, i Përjetshmi dhe Mbajtësi i gjithçkaje.
I Gjallë dhe i Përjetshëm: nënkupton ka jetë të plotë. Ka qenë, është dhe do jetë i gjallë. Nuk i ka paraprirë vdekja jetës së Tij dhe nuk vdes asnjëherë më vonë. Ai është i Pari (pa fillim) dhe i Fundit (pa mbarim).
Mbajtësi i gjithçkaje: nënkupton i pavarur, nuk ka nevojë për askënd. Ai kujdeset për të tjerët dhe të gjithë kanë nevojë për të. Ai i drejton çështjen e qiejve dhe tokës e çdo gjëje që ka në to. Ai është Mbajtësi i gjithçkaje.
- Pjesë e dijes rreth Emrave dhe Cilësive të Allahut; është besimi që Allahu dëgjon dhe sheh. I dëgjon gjitha zërat, të jashtme e të brendshme, të dukshme e të fshehta, pavarësisht gjuhëve dhe nevojave të ndryshme. Për Allahun e fshehta është e dukshme, e brendshmja është e qartë dhe çdo gjë e largët (apo e largëta) është afër.
Allahu thotë: “Edhe nëse ti flet me zë të lartë, (është e kotë, sepse) Ai, me të vërtetë, i di sekretet edhe më të fshehta.” (Taha, 7)
Dhe thotë: “Vallë, a mos kujtojnë ata se Ne nuk i dëgjojmë fjalët e tyre tinzare dhe bisedat e tyre të fshehta? Pa dyshim, Ne dëgjojmë, ndërsa të dërguarit Tanë (melekët) që janë pranë tyre, shënojnë.” (Ez Zuhruf, 80)
Dhe thotë: “Vallë, a nuk e dinë ata se Allahu i di të fshehtat e tyre dhe bisedat e fshehta?! Në të vërtetë, Allahu është Ai që i di të gjitha fshehtësitë.” (Et Teube, 78)
Dhe thotë: “Ah! Në të vërtetë, ata mbështjellin gjokset e tyre, që të fshihen nga Ai. Por edhe sikur të mbulohen me petkat e tyre, Ai e di se çfarë fshehin ata dhe çfarë shfaqin. Ai, me të vërtetë, është i Gjithëdijshëm se ç’ka në zemra (të çdokujt).” (Hud, 5)
- Prej dijenisë rreth Emrave dhe Cilësive të Allahut; është dija që Allahu “i ndan furnizimet, dhuron me bollëk, me të Djathtën e Tij i jep mirësi atij që do prej robërve të Vet, me Dorën tjetër e mban peshoren ku me drejtësinë dhe urtësinë e Tij i pakëson atij që do dhe i shton atij që do. Me të vërtetë s’ka të adhuruar tjetër me të drejtë veç Allahut, i Plotfuqishmi dhe i Urti.
Allahu i drejton çështjen e qiejve dhe tokës e çdo gjëje që ka në to. Ai është Mbajtësi i gjithçkaje. Për të arritur deri tek Ai, nuk ka rojtar që merret leje prej tij, e as administrator që hyhet tek ai, e as ministër që kërkohet takim me të, e as zëvendës që ia përcjellë nevojat e robërve të Tij, e as ndihmës që i ndihmon në çështjet e Tij. Po dija e Allahut është gjithëpërfshirëse, Ai di çdo gjë për secilën gjallesë. Fuqia dhe mëshira e Tij janë të gjera dhe ato e përfshijnë çdo gjë.
Kërkesat e shumta veç e shtojnë edhe më tepër bujarinë dhe fisnikërinë e Tij, nuk e pengon asnjë gjë t’i pranon ato, e as që e ngatërrojnë lutjet e shumta dhe nuk e bezdisin këmbënguljet e atyre që këmbëngulin në lutjet e kërkesat e tyre: “Vërtet, urdhri i Tij, kur Ai dëshiron diçka, është që t’i thotë asaj “Bëhu!” – dhe ajo bëhet.” (Jasin, 82)[16]
- Prej dijenisë rreth Emrave dhe Cilësive të Allahut; është besimi se gjitha gjallesat janë nën pushtetin e Allahut. S’ka asnjë gjallesë që të mos jetën nën sundimin e Tij, i udhëheq si do Vet dhe asgjë nuk del nga menaxhimi Tij: “S’ka asnjë gjallesë që të mos jetë nën pushtetin e Tij” (Hud, 5)
Allahut “i nënshtrohen krijesat, gjunjëzohen para Tij mbretërit, çdo fytyrë kthehet në drejtim të Tij, çdo gjë është nën kontrollin e Tij, gjallesat janë në shërbimin e Tij, çdo gjë përulet para madhështisë, lartmadhërisë dhe fuqisë së Tij, çdo gjë e shfaqën paaftësinë, varfërinë dhe nevojën para Tij. S’ka gjallesë që nuk është në sundimin dhe drejtimin e Tij.”[17]
- Prej dijenisë rreth Emrave dhe Cilësive të Allahut; është besimi se gjitha gjallesat janë të krijuara prej Allahut, urdhri i takon veç Allahut dhe krejt e mira gjendet në Dorën e Allahut. Nuk ka kush e ndalon atë që Allahu e jep dhe nuk ka kush e jep atë që Allahu e ndalon. Kujt Allahu i jep mirësi askush nuk mund ta privojë prej saj dhe atë që Allahu e privon prej mirësisë askush nuk mund t’ia jep atë. Atë që Allahu e udhëzon, s’ka kush që e devijon, dhe atë që Allahu e devijon, s’ka kush që e udhëzon.
Allahu thotë: “Begatitë, që Allahu ua jep njerëzve nga mëshira e Tij, nuk mund t’i pengojë askush, ndërsa atë, që Ai e pengon, askush nuk mund ta japë veç Tij; Ai është i Plotfuqishmi dhe i Urti.” (Fatir, 2)
Dhe thotë: “Nëse nga Allahu të godet ndonjë fatkeqësi, atëherë askush përveç Tij nuk mund të të shpëtojë. E, nëse të dhuron ndonjë mirësi, dije se vetëm Ai është i Fuqishëm për çdo gjë. Ai është i Sunduesi mbi robërit e Vet; Ai është i Urti dhe ka dijeni për gjithçka.” (El Enam, 17-18)
Dhe thotë: “Ata që i mohojnë shpalljet Tona janë shurdhë e memecë, janë në errësirë. Allahu shpie në humbje kë të dojë dhe udhëzon në rrugë të drejtë kë të dojë” (El Enam, 39)
Dhe thotë: “A mos vallë, dëshironi t’i ktheni në rrugë të drejtë ata që Allahu i ka lënë në humbje? Për atë që Allahu e lë në humbje, ti nuk mund të gjesh rrugë të drejtë.” (En Nisa, 88)
Dhe thotë: “Sot gjykimi i përket vetëm Allahut, të Lartit e të Madhërishmit.” (Gafir, 12)
Dhe thotë: “Allahu gjykon, dhe askush nuk mund ta thyejë gjykimin e Tij… ” (Er Rad, 41)
Dhe thotë: “Vërtet, Allahu vendos çfarë të dëshirojë.” (El Maide, 1)
Dhe thotë: “Me të vërtetë, Zoti yt kryen atë që do.” (Hud, 107)
- Në lutje i përgjërohemi Allahut duke e nisur lutjen me falënderimin dhe lavdërimin e Tij, e më pas me madhërimin e Tij me Emrat dhe Cilësitë e Tij. Po ashtu afrimi për tek Allahu me adhurimin dhe njësimin e Tij është sebep të pranohet gati çdo lutje.
Për këtë shkak surja El Fatiha i përfshiu të dy mënyrat që e afrojnë robin tek Allahu:
E para: Me falënderimin, lavdërimin dhe madhërimin e Tij: “Çdo falënderim i përket Allahut, Zotit të botëve, të Gjithëmëshirshmit, Mëshirëplotit, Sunduesit të Ditës së Gjykimit.” (El Fatiha, 2-4)
E dyta: Me adhurimin dhe njësimin e Tij: “Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm prej Teje ndihmë kërkojmë.” (El Fatiha, 5)
Pastaj erdhi kërkesa më e lartë, lutja për udhëzim: “Udhëzona në rrugën e drejtë!” (El Fatiha, 6); e ai që e kërkon udhëzimin sinqerisht, do e gjejë pranimin e lutjes së tij.[18]
- Kuptimi i emrit “Allah” është: i adhuruari. Pra s’ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Allahut. Emri “Allah” është gjithëpërfshirës i gjithë Emrave të Bukura dhe Cilësive të Larta.
- Allahu është “i Pari” (pa fillim) para Tij s’ka ekzistuar gjë dhe është “i Fundit” (pa mbarim) i Cili do ekzistojë kur çdo tjetër do merr fund.
“Pra ‘i Pari’ (pa fillim) tregon që çdo gjë tjetër veç Tij është e krijuar dhe ekzistimi tyre ka ardhur pasi që s’kanë ekzistuar fare. Ky realitet e obligon robin të vështroje dhuntinë e Zotit të tij në çdo mirësi të dynjasë apo të ahiretit, ngase shkaku dhe rezultati (i shkaktuari) janë prej Allahut.
‘I Fundit’ (pa mbarim) tregon që Allahu është synimi dhe i përgjërohet gjithçka në amshim. Të gjithë krijesat e synojnë me adhurim, me shpresë, me frikërespekt dhe me gjitha kërkesat e nevojat e tyre.”[19]
- Allahu është “Edh Dhahir (i Dukshmi)” asgjë nuk është mbi Të dhe “El Batin (i Fshehuri) asgjë nuk është më afër diçkaje tjetër se sa që është me Dijen, Shikimin, Dëgjimin e Tij.
“Pra emri ‘i Dukshmi’ tregon për madhështinë e Cilësive të Tij dhe se çdo gjë prej qenieve dhe cilësive treten para madhështisë së Tij. Po ashtu tregon se është lartë dhe asgjë nuk është mbi Të.
‘I Fshehuri’ tregon që i di brendësitë dhe thellësitë e zemrave, sekretet, pëshpëritjet dhe gjërat më të imta. Po ashtu tregon për afërsinë me Dije, Dëgjim e Shikim. Ai i përcjellë nga Arshi, asgjë nuk i ikën Atij.”[20]
- Nuk ka papajtueshmëri mes Emrave të Allahut “Edh Dhahir (i Dukshmi)” dhe “El Batin (i Fshehuri)”, sepse Allahu thotë: “Asgjë nuk i shëmbëllen Atij.” (Esh Shura, 11); pra në të gjitha përshkrimet. Si rrjedhojë kuptohet që Allahu është madhështor e që shquhet në afrimin e Tij dhe i pashmangshëm në lartësimin e Tij.
- Kuptimi i Emrit të Allahut “Es Samed (i Përkryeri)”: “Allahu është i Përkryeri, të Cilit i përgjërohet gjithçka në amshim; do të thotë që Allahu synohet në të gjitha dhe për të gjitha nevojat. Në të gjitha nevojat, kërkesat, gjendjet dhe vështirësitë, të gjithë krijesat i drejtohen dhe e synojnë Allahun, të nënshtruar dhe me përulje. Të gjithë i nënshtrohen Atij dhe janë nevojtarë për Të, kurse Ai është i Pasuri që nuk ka nevojë për askënd. Ai është i përsosur në dijen, urtësinë, butësinë, fuqinë, madhështinë, mëshirën dhe në të gjitha cilësitë e tjera të Tij.
Pra, Allahu, që nga emrat e Tij është Es-Samed (i Përkryeri), është me cilësi të përsosura dhe Atë që e synojnë të gjitha krijesat në të gjitha nevojat e tyre.”[21]
- Kuptimi i Emrave të Allahut “El Kuddus (i Shenjti, i pastër nga çdo e metë)”, “Es Selam (Paqëdhënësi)”: “Nënkuptojnë që Allahu është i Lartëmadhëruari i pastri nga çdo e metë dhe askush nuk i ngjason Allahut prej krijesave të Tij.
Ai është i pastër nga çdo e metë dhe i pastër nga çdo përafrim apo ngjasim të krijesave me Allahun dhe me diçka prej përsosmërisë së Tij: “Asgjë nuk i shëmbëllen Atij.” (Esh Shura, 11); “Dhe askush nuk është i barabartë (a i krahasueshëm) me Atë!” (El Ihlas, 4); “A njeh ti ndokënd që ka Emrin e Tij?!” (Merjem, 65); “Prandaj mos sajoni me vetëdije zota të barabartë me Allahun.” (El Bekare, 22)
Pra, Emrat “El Kuddus (i Shenjti, i pastër nga çdo e metë)” dhe “Es Selam (Paqëdhënësi)” e mohojnë çdo të metë në secilin aspekt dhe e paraqesin përsosmërinë e plotë në secilin aspekt, sepse kur mohohet e meta, atëherë vërtetohet apo pohohet e plota e kompletuar.”[22]
- Allahu është “El Afuv (e fal gjynahun dhe e fshinë gjurmën e tij)”, “El Gafur (që falë shumë)” dhe “El Gafar (falës i madh dhe që e mbulon gjynahun)”: “Allahu njihet për Falës dhe për faljen e vazhdueshme të Tij. Cilësia e faljes për robërit e Tij është prej përshkrimeve të Tij.
Secili ka nevojë për faljen e Tij, sikur që ka nevojë për mëshirën dhe bujarinë e Tij.
Premtoi falje dhe mëshirë për atë që i merr shkaqet të arrijë deri te to. Allahu thotë: “Vërtet, Unë jam Falës për atë që pendohet, beson e bën vepra të mira dhe pastaj qëndron në rrugë të drejtë.” (Taha, 82)”[23]
E lusim Allahun të na mësojë të dobishmen dhe të na bëj dobi me atë që e mësojmë, të na mësojë e kuptojë Emrat dhe Cilësitë e Tij, të na mësojë fenë dhe të na jep mbarësi në atë që Ai e do dhe e kënaq.
Falënderimi i takon Allahut, Zotit të botëve!
Muhamed el Munexhidi
Nga arabishtja: Irfan JAHIU
[1] “Es Savaik el Mursele”, Ibn El Kajim (1/366).
[2] “Tefsir Sadij” (fq. 35).
[3] “Tefsir Sadij” (fq. 35).
[4] “El Kaulu es Sedid Sherh Kitabu et Teuhid”, Sadij (fq. 18).
[5] “El Kavaidu el Muthla fi Sifat Allah ve Esmaihi el Husna”, Ibn Uthejmin (fq. 13).
[6] Ahmedi (4318), hadithi gjendet në “Sahih Et Tergib ve Er Terhib”.
[7] “Shanu Ed Dua”, Hatabij (fq. 23), “Sherh Nevevij ala Muslim” (5/17), “El Kavaid el Muthla”, Ibn Uthejmin (fq. 14).
[8] Buhariu (2736), Muslimi (2677).
[9] “Sherh Nevevij ala Muslim” (15/7).
[10] “Shanu Ed Dua”, Hatabij (fq. 24), “Sherh Nevevij ala Muslim” (5/17), “El Kavaid el Muthla”, Ibn Uthejmin (fq. 14).
[11] “Mexhmua el Fetava (6/379), 382), “Tefsir Ibn Kethir” (3/515), “Fet’hul Barij”, Ibn Haxher (11/215).
[12] “Tefsir Bagaviu” (3/307), “El Kavaid el Muthla”, Ibn Uthejmin (fq. 16).
[13] “Et Tevdih ve el Bejan li shexhereti el Iman”, Imam Sadij, (fq. 72).
[14] “Miftah Dar es Seade” (2/90).
[15] “Akidetu Ehlu Suneti ve el Xhema’ ”, Ibn Uthejmin (fq. 9).
[16] “Tariku el Hixhretejni”, Ibn Kajim (fq. 207).
[17] “Tefsir Ibn Kethir” (3/244).
[18] “Medarixhus Salikin”, Ibn Kajim (1/47).
[19] “El Hak el Vadih el Mubin fi Sherh Teuhid el Enbija”, Imam Sadij, (fq. 25).
[20] “El Hak el Vadih el Mubin fi Sherh Teuhid el Enbija”, Imam Sadij, (fq. 25).
[21] “El Hak el Vadih el Mubin fi Sherh Teuhid el Enbija”, Imam Sadij, (fq. 75).
[22] “Tefsir Sadij” (fq. 946).
[23] “Tefsir Sadij” (fq. 946).
